اقتصاد ایران در آستانه رکود عمیق و جهش تورمی قرار دارد

خبر قطعه – او گفت از ابتدای دهه ۹۰ و همزمان با آغاز دور اول تحریم‌ها، اقتصاد ایران وارد مسیر افت شد اما پس از سه سال مذاکرات، در سال‌های ۹۴ و ۹۵ شاهد جهش قابل توجهی در رشد اقتصادی بودیم؛ جهشی که به گفته او ناشی از افزایش فروش نفت پس از امضای برجام بود.

سرزعیم افزود: فضای خوش‌بینی سال ۹۶ نیز موجب شد رشد اقتصادی از میانگین تاریخی فراتر رود.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: از سال ۹۷ و پس از خروج آمریکا از برجام، اقتصاد مجدداً با شوک جدیدی مواجه شد. نیمه نخست همان سال درآمد نفتی بالا بود و همین موجب شد سیاست ارز ارزان به‌صورت گسترده اجرا شود، اما این رویکرد درست نبود و اقتصاد وارد افت شد.

به گفته او، سال ۹۹ نیز تحت تأثیر کرونا، مسیر احیای اقتصاد با توقف مواجه شد.

سرزعیم با اشاره به افزایش فروش نفت به چین در سال ۱۴۰۰ گفت درآمد ارزی کشور در آن دوره بالا رفت، اما از سال ۱۴۰۳ رشد اقتصادی دوباره نزولی شده و احتمال رشد منفی در سال جاری بالاست.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی توضیح داد که دو موتور اصلی رشد، یعنی «نفت و گاز» و «صنعت و معدن»، از سال گذشته رو به ضعف گذاشته‌اند؛ نفت به دلیل سقف صادرات و ریسک تحریم‌ها، و صنعت به دلیل مشکلات سمت عرضه از جمله ناترازی انرژی و افزایش قطعی برق و گاز.

وی افزود سیاست پولی انقباضی در شرایطی اجرا شده که همزمان به دلیل افزایش نرخ ارز، نیاز بنگاه‌ها به سرمایه در گردش بیشتر شده است و این فشار ابتدا کسب‌وکارهای کوچک و سپس متوسط و اکنون بنگاه‌های بزرگ را تحت تأثیر قرار داده است.

سرزعیم گفت کاهش تیراژ و تعدیل نیرو در صنعت نشانه همین فشارهاست.

این استاد دانشگاه با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش فروش‌های قسطی و رکود تقاضا را هشداردهنده دانست و تأکید کرد تنها راه تنفس بنگاه‌ها، توسعه بازارهای صادراتی است، اما «تحریم‌های تجاری همچنان مانع جدی در مسیر صادرات است».

سرزعیم در تحلیل ظرفیت‌های رشد اقتصادی گفت: کشاورزی به دلیل خشکسالی افق روشنی ندارد، بخش خدمات نیز بخش قابل‌توجهی از رشد بهره‌وری را در دهه ۹۰ از محل دیجیتالی شدن تجربه کرده و اکنون ظرفیت جدیدی ندارد؛ بنابراین موتور رشد باید صنعت و نفت باشد، اما هر دو دچار محدودیت‌اند.

او با اشاره به داده‌های تولید شرکت‌های بورسی، قطعی‌های گسترده برق و گاز را عامل از دست رفتن بخش قابل‌توجهی از زمان تولید دانست و افزود علاوه بر این، شوک‌های سیاسی و کاهش قطعیت اقتصادی، برنامه‌ریزی را برای تولید دشوار کرده است.

سرزعیم در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به منفی بودن یا بسیار پایین بودن رشد سرمایه‌گذاری طی سال‌های اخیر گفت: سرمایه‌گذاری حتی کفاف استهلاک سرمایه را نمی‌دهد و این یعنی ظرفیت تولید اقتصاد سال‌به‌سال کاهش پیدا می‌کند.

به گفته او نتیجه چنین روندی، پایین ماندن متوسط رشد اقتصادی در دهه آینده است.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی همچنین سیاست پولی انقباضی و افزایش نرخ بهره در بازار بدهی را عامل دیگری دانست که بدون هماهنگی با سایر متغیرها می‌تواند فشار بیشتری بر تولید وارد کند.

وی افزود ایران از سال ۱۴۰۰ وارد رژیم تورمی جدیدی شده و به باور او از ۱۴۰۴ تورم وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد.

سرزعیم هشدار داد نگرانی اصلی برای سال ۱۴۰۵ است؛ سالی که با کاهش درآمدهای نفتی و رکود، خطر کاهش شدید درآمدهای مالیاتی و افزایش کسری بودجه وجود دارد.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی همچنین با اشاره به تحقق نیافتن درآمدهای مالیاتی و فروش ناچیز دارایی‌های دولت، تأکید کرد که کسری بودجه امسال می‌تواند فراتر از سال‌های قبل باشد و به تجربه سال‌های پایانی دهه ۶۰ شباهت پیدا کند.

او همچنین گفت نشانه‌هایی از کاهش اشتغال در تابستان نسبت به بهار دیده می‌شود که احتمالاً ناشی از رکود و تعدیل در واحدهای تولیدی بزرگ است.

سرزعیم در پایان با اشاره به افت شدید رفاه خانوار طی سال‌های اخیر گفت: امروز تنها چند دهک بالا قادر به حفظ سطحی از زندگی عادی هستند و بخش بزرگی از جامعه به خط فقر نزدیک شده است. رفاه خانوار عملاً به سطح سال‌های پایانی جنگ برگشته است.

او تأکید کرد بدون اصلاح جدی سیاست‌ها، فشارهای اقتصادی در سال‌های آینده سنگین‌تر خواهد شد.