تورم خودرو از رشد نرخ ارز پیشی گرفت

خبر قطعه – طبق این گزارش، میانگین قیمت دلاری خودروهای داخلی در این مدت حدود ۲۸۱ دلار معادل ۴.۵ درصد افزایش یافته و خودروهای مونتاژی نیز رشد میانگین ۹۵۷ دلار یا ۴.۶ درصدی را ثبت کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که بازار خودرو فراتر از اثر مستقیم نوسانات ارزی، با عوامل افزایشی دیگری نیز مواجه بوده است.

تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که بازار خودرو در سال‌های گذشته اغلب دچار «اضافه‌پرش قیمتی» نسبت به تورم عمومی بوده است. بر اساس گزارش‌های پیشین، قیمت خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ بیش از ۱۸۴۰ درصد رشد کرده، در حالی که نرخ ارز در همین دوره حدود ۱۴۵۰ درصد افزایش یافته است.

با این حال، از اواسط سال گذشته حساسیت قیمت خودرو نسبت به نرخ ارز کاهش یافته بود و حتی در برخی مقاطع رشد قیمت خودرو از دلار عقب ماند. این روند در مهرماه امسال به همگرایی نسبی رسید، اما در ماه‌های اخیر بار دیگر قیمت خودرو از مسیر ارز فاصله گرفته است.

فعالان بازار، تداوم قیمت‌گذاری دستوری و شکاف میان قیمت کارخانه و بازار آزاد را از عوامل اصلی بازگشت تقاضای سوداگرانه می‌دانند. این شکاف موجب افزایش جذابیت خرید از کارخانه و فروش در بازار شده و نقش واسطه‌ها را در شکل‌دهی قیمت‌ها پررنگ‌تر کرده است. در تازه‌ترین طرح فروش ایران‌خودرو، بیش از ۱۰ میلیون نفر برای خرید حدود ۳۱ هزار دستگاه خودرو ثبت‌نام کردند؛ آماری که نشان‌دهنده فشار تقاضای غیرمصرفی در بازار است.

در کنار این عوامل، انتظارات تورمی نیز بر رفتار خریداران اثرگذار بوده است. خودرو به‌عنوان یک کالای مصرفی-سرمایه‌ای، در شرایط افزایش انتظارات تورمی به مقصد بخشی از نقدینگی تبدیل شده و این موضوع بر رشد قیمت‌ها دامن زده است.

بررسی جزئیات قیمت‌ها نشان می‌دهد که خودروهای ارزان‌تر داخلی بیشترین افزایش قیمت دلاری را تجربه کرده‌اند؛ نشانه‌ای از تمرکز تقاضا در سطوح پایین‌تر بازار. در مقابل، برخی خودروهای داخلی گران‌قیمت کاهش ارزش دلاری داشته‌اند که بیانگر تغییر ترجیحات خریداران به سمت محصولات مونتاژی در این بازه قیمتی است.

در میان خودروهای مونتاژی، برخی مدل‌ها رشد قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند، در حالی که ارزش دلاری چند محصول نیز کاهش یافته است. این نوسانات نشان می‌دهد که بازار مونتاژی‌ها نیز از یک الگوی یکدست قیمتی پیروی نمی‌کند.

افزایش بهای دلاری خودروها پیامدهای مهمی برای بازار دارد. میانگین قیمت دلاری خودروهای داخلی اکنون به حدود ۱۱ هزار و ۷۰۰ دلار رسیده است؛ سطحی که در بسیاری از بازارهای جهانی امکان خرید خودروی صفرکیلومتر با پلتفرم‌های جدید و استانداردهای ایمنی روز را فراهم می‌کند. در مقابل، خودروهای داخلی ایران عمدتاً بر پایه پلتفرم‌های قدیمی تولید می‌شوند و از نظر کیفیت و ایمنی فاصله محسوسی با محصولات هم‌قیمت جهانی دارند.

در بخش خودروهای مونتاژی نیز میانگین قیمت دلاری نزدیک به ۱۹ هزار و ۷۰۰ دلار ثبت شده است؛ رقمی که در بازارهای بین‌المللی به خرید خودروهای کامپکت و کراس‌اوورهای کوچک با فناوری و ایمنی بالاتر منجر می‌شود. این مقایسه‌ها نشان می‌دهد که خودروهای تولید و مونتاژ داخل در حال از دست دادن مزیت سنتی قیمت هستند، بدون آنکه ارتقای متناظری در کیفیت و فناوری تجربه کرده باشند.

کارشناسان معتقدند روند فعلی نشان می‌دهد تورم بازار خودرو در ایران صرفاً نتیجه کاهش ارزش پول ملی نیست، بلکه ریشه در ساختار هزینه تولید، ناکارآمدی بنگاه‌ها، سربار مالی و سیاست‌گذاری‌های ناپایدار دارد.