صنعت قطعه‌سازی ایران، یکی از ارکان اصلی تولید خودرو در کشور، این روزها با بحرانی چندلایه روبه‌روست؛ بحرانی که فعالان این حوزه آن را حاصل ترکیب مطالبات انباشته، جهش هزینه مواد اولیه و محدودیت‌های مالی می‌دانند. نمایندگان صنفی می‌گویند ادامه این وضعیت می‌تواند نه‌تنها تولید خودرو، بلکه اشتغال صدها هزار نفر در زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس اظهارات اعضای انجمن صنایع همگن قطعه‌سازان، بخش قابل توجهی از مطالبات قطعه‌سازان از خودروسازان بزرگ کشور ماه‌هاست تسویه نشده است. این مطالبات معوق در شرایطی انباشته شده که هزینه تولید، به‌ویژه در بخش مواد اولیه فلزی و نهاده‌های وارداتی، طی ماه‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است.

صنعت قطعه‌سازی در آستانه سال نو با یکی از سنگین‌ترین فشارهای مالی سال‌های اخیر روبه‌رو شده است؛ جهش بیش از ۸۰درصدی قیمت مواد اولیه، آشفتگی در تخصیص ارز و تنگنای نقدینگی، توان پرداخت حقوق، عیدی و تعهدات پایان سال را به‌شدت کاهش داده و زنجیره تأمین خودرو را در موقعیتی شکننده قرار داده است. فعالان این بخش می‌گویند عبور از اسفند پرهزینه، بدون تسهیل فوری جریان نقدینگی و رفع موانع بروکراتیک ممکن نخواهد بود.

در حالی‌که طبق برنامه اعلامی قرار بود تعیین‌تکلیف واگذاری سهام تودلی سایپا تا پایان سال جاری نهایی شود، نشانه‌های تازه از تغییر آرایش متقاضیان خرید این خودروساز بزرگ حکایت دارد؛ تحولاتی که بیش از پیش بر ابهام‌های مسیر خصوصی‌سازی افزوده است.

واگذاری سهام تودلی سایپا از ماه‌ها قبل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های اصلاح ساختار صنعت خودرو مطرح شد؛ طرحی با هدف کاهش مالکیت‌های چرخه‌ای، کاستن از نفوذ مدیریتی دولت و فراهم کردن بستر ورود یک سرمایه‌گذار راهبردی. با این حال، طولانی شدن فرآیند اجرا و نبود شفافیت درباره ترکیب خریداران بالقوه، این پروژه را از فاز عملیاتی به فضای گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای کشانده است.

علی مرادی عضو انجمن قطعه‌سازان استان تهران و مدیرعامل شرکت تامین پترو کالای قشم از بومی‌سازی دانش و فناوری تولید نانوذرات در کشور خبر داد و گفت: ایران موفق شده فناوری تولید انواع نانوذرات پیشرفته را که پیش‌تر در انحصار کشورهای صنعتی بود، داخلی‌سازی کند و در رقابت با شرکت‌های آمریکایی به مرحله تولید صنعتی برساند.

وی با اشاره به تولید نانوذراتی همچون نانوالماس، طلا، مس و تیتان افزود: این زیرساخت فناورانه قابلیت کاربرد در صنایع مختلف از جمله قطعه‌سازی خودرو، صنایع هوایی و هوافضا، ریلی، دریایی، نفت و گاز، پتروشیمی، پزشکی، داروسازی، تجهیزات پزشکی و حتی کشاورزی را دارد.

رئیس انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مازندران با هشدار نسبت به تشدید بی‌ثباتی‌های اقتصادی گفت: نوسانات شدید ارزی، کمبود نقدینگی و نبود انسجام در سیاست‌گذاری، صنعت قطعه‌سازی را در وضعیتی قرار داده که امکان برنامه‌ریزی حتی برای ۱۰ تا ۱۵ روز آینده نیز وجود ندارد.

محمدعلی ذکریایی عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور با توصیف شرایط فعلی به‌عنوان «آشفته و نگران‌کننده» اظهار کرد: سایه تنش‌های سیاسی و فضای ملتهب منطقه‌ای، در کنار بی‌ثباتی اقتصادی، برنامه‌ریزی واحدهای تولیدی را مختل کرده و تداوم فعالیت را با ابهام جدی مواجه ساخته است.

بر اساس تازه‌ترین گزارش بازوی پژوهشی مجلس، شاخص تولید و فروش رشته فعالیت «خودرو و قطعات» در دی‌ماه امسال نسبت به آذرماه به‌ترتیب ۱۲.۴ درصد و ۷.۴ درصد کاهش یافته است. این افت در مقایسه با دی‌ماه سال گذشته نیز قابل توجه بوده؛ به‌گونه‌ای که رشد شاخص تولید نسبت به سال قبل ۱۹.۶ درصد و شاخص فروش ۱۲.۶ درصد کاهش را ثبت کرده است.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با عنوان «پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران؛ بخش صنعت و معدن» نشان می‌دهد روند ۱۰ ماهه امسال نیز در این رشته فعالیت نزولی بوده است. طی این مدت، شاخص تولید خودرو و قطعات ۳.۵ درصد و شاخص فروش ۳.۸ درصد نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ افت داشته است.

شرکت قطعه‌سازی کروز در بیانیه‌ای رسمی، گزارش‌های منتشرشده در برخی رسانه‌ها درباره برنامه این شرکت برای خرید سهام سایپا را «بی‌اساس» خواند و اعلام کرد هیچ برنامه‌ای برای تملک سهام این خودروساز یا سایر خودروسازان ندارد.

این شرکت همچنین با اشاره به حکم ابلاغی دیوان عدالت اداری در ۱۷ فروردین ۱۴۰۴ تأکید کرد که هیچ‌گونه سهامی در ایران خودرو ندارد و اطلاعات مربوط به ساختار سهامداری ایران خودرو به‌صورت عمومی در سامانه کدال منتشر شده است

در حالی که از بهمن سال گذشته با تغییر ساختار مدیریتی در ایران‌خودرو روند واگذاری و خصوصی‌سازی این شرکت وارد فاز اجرایی شد و طبق آمارهای رسمی، تولید این خودروساز در ماه‌های اخیر حدود ۱۳ درصد رشد را تجربه کرده، وضعیت در سایپا کاملاً متفاوت است؛ خودروسازی که امسال با افت حدود ۳۷ درصدی تولید مواجه شده و همچنان در پیچ‌وخم واگذاری باقی مانده است.

این تفاوت عملکرد، پرسشی جدی را مطرح می‌کند:  چه کسانی از تداوم وضعیت فعلی در سایپا منتفع هستند؟

 آرش محبی‌نژاد، دبیر انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی، با اعلام رقم بی‌سابقه بدهی خودروسازان به زنجیره تأمین، گفت: کل بدهی صفر روزه خودروسازان کشور به ۲۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده که شاید برای اولین بار در تاریخ خودروسازی و قطعه‌سازی ثبت می‌شود.

او با هشدار به سیاست‌گذاران و مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت و دستگاه قضایی، افزود: در شرایط فعلی، برخی قطعه‌سازان مشترک با سایپا و ایران‌خودرو و کرمان‌خودرو، به دلیل عدم دریافت بدهی‌ها، حتی قادر به ادامه تولید نیستند و گردش مالی آنها نیز دچار مشکل شده است.

مهرداد آلان، عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور، با اشاره به حذف ارز از تالار اول و تغییر سازوکار عرضه ارز گفت: هنوز ارز تک‌نرخی واقعی شکل نگرفته و بازار هر هفته با عددی جدید مواجه است.

به گفته او، یکپارچه‌سازی ظاهری درگاه‌ها به معنای ثبات نیست و فعالان اقتصادی همچنان با نوسان‌های شدید روبه‌رو هستند.

او معتقد است اصل تک‌نرخی شدن ارز تصمیم درستی بود، اما نحوه اجرا، شوک شدیدی به بازار وارد کرد.