مهرداد آلان، عضو انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو استان تهران، با اشاره به تبعات تأخیر در پرداخت تسهیلات پیش‌بینی‌شده برای سایپا اظهار کرد: امروز دیگر مسئله صرفاً پرداخت‌نشدن ۲۰ هزار میلیارد تومان نیست، بلکه فرصت طلایی برای جلوگیری از آسیب گسترده به زنجیره تأمین از دست رفته است.

وی توضیح داد: اگر این منابع در موعد مقرر پرداخت می‌شد، به زنجیره‌ای می‌رسید که هنوز بخشی از ذخایر خود را حفظ کرده بود، قطعه‌سازان از اعتبار تجاری نزد تأمین‌کنندگان داخلی و خارجی برخوردار بودند و امکان خرید مدت‌دار مواد اولیه و قطعات را داشتند. اما اکنون نه تنها موجودی‌های استراتژیک مصرف شده، بلکه اعتبار تجاری بسیاری از فعالان این صنعت نیز آسیب دیده است.

رئیس انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور در واکنش به اظهارات اخیر یکی از نمایندگان مجلس درباره صنعت قطعه‌سازی، گفت: برخلاف برخی ادعاها، صنعت قطعه‌سازی کشور از سازوکارهای متعدد نظارتی و رقابتی برخوردار است و امکان شکل‌گیری یا تداوم قیمت‌های غیرمتعارف در آن بسیار محدود است.

محمدرضا نجفی‌منش با اشاره به فعالیت حدود یک‌هزار و ۲۰۰ قطعه‌ساز در کشور اظهار کرد: تولیدکنندگان این صنعت به واسطه حضور مداوم در مناقصات، خرید مواد اولیه و آشنایی با فرآیندهای تولید، از محدوده قیمت‌های متعارف یکدیگر اطلاع دارند؛ از همین رو اگر شرکتی قیمت‌هایی غیرواقعی یا خارج از عرف ارائه کند، پیش از هر نهاد دیگری از سوی رقبای خود شناسایی خواهد شد.

گاهی برای فهم یک صنعت، باید به جای نگاه کردن به محصول نهایی، به زنجیره‌ای نگاه کرد که آن محصول را می‌سازد؛ زنجیره‌ای که هزاران قطعه کوچک را کنار هم قرار می‌دهد تا در نهایت یک خودرو از خط تولید خارج شود. درست در همین نقطه است که پرسشی قدیمی دوباره مطرح شده است؛ آیا صنعت قطعه‌سازی ایران بازاری رقابتی و شفاف است یا فضایی انحصاری که قیمت‌ها در آن دور از چشم افکار عمومی تعیین می‌شوند؟

این پرسش، پس از اظهارات اخیر یکی از نمایندگان مجلس درباره روابط میان خودروسازان و قطعه‌سازان، بار دیگر به صدر اخبار بازگشته است.

تاخیر در تامین ارز، تنها یک مانع اداری نیست؛ این موضوع می‌تواند از انبار مواد اولیه تا خط مونتاژ و در نهایت بازار خودرو را تحت تاثیر قرار دهد. فعالان صنعت می‌گویند هر روز وقفه در تخصیص ارز، هزینه تولید را افزایش داده و برنامه‌ریزی تولید را با ابهام بیشتری مواجه می‌کند.

صنعت خودرو ایران سال‌هاست با چالش‌هایی مانند قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی و نوسان هزینه‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کند، اما اکنون بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند محدودیت در تخصیص و تامین ارز به یکی از مهم‌ترین موانع استمرار تولید تبدیل شده است؛ چالشی که اثر آن فراتر از واردات قطعات بوده و کل زنجیره تامین را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بهروز حبیبی، عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی استان تهران، با اشاره به اهمیت جریان نقدینگی در بنگاه‌های اقتصادی اظهار کرد: جریان مالی در سازمان‌ها به مثابه جریان خون در شریان‌ها حیاتی است و برای زمین‌گیر کردن یک صنعت یا کسب‌وکار، کافی است مسیرهای ورود و خروج پول مختل شود؛ اتفاقی که به گفته وی، بیش از دو دهه است به‌صورت مستمر در صنعت خودرو رخ داده و تنها گاهی با وعده‌هایی برای کاهش مشکلات، امیدی کوتاه‌مدت به بهبود و رونق تولید ایجاد شده است.

وی افزود: منظم شدن پرداخت مطالبات قطعه‌سازان موجب ایجاد سرمایه در گردش شده و در پی آن امکان تأمین قطعات بیشتر و جلوگیری از دپوی خودروهای ناقص فراهم می‌شود. در مقابل، بدعهدی خودروسازان در تحویل به‌موقع خودرو، نارضایتی مشتریان، کاهش اعتماد عمومی به توانمندی صنعت خودرو و افزایش تمایل به خرید خودروهای وارداتی را به دنبال دارد.

انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی استان تهران در تازه‌ترین اینفوگرافیک خود، به بررسی نقش ترخیص به‌موقع مواد اولیه و قطعات از گمرک در پایداری تولید صنعت خودرو پرداخته است.

در شرایطی که بخش قابل توجهی از مواد اولیه و قطعات مورد نیاز صنعت قطعه‌سازی از طریق واردات تأمین می‌شود، سرعت در انجام فرآیندهای گمرکی یکی از عوامل تعیین‌کننده در تداوم تولید به شمار می‌رود. هرگونه تأخیر در ترخیص کالا، علاوه بر افزایش هزینه‌های انبارداری و خواب سرمایه، می‌تواند روند تأمین مواد اولیه را با اختلال مواجه کرده و در نهایت بر تولید و تحویل به‌موقع قطعات اثر بگذارد.

امیرعلی گورانی، عضو هیئت مدیره انجمن تخصصی صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو استان تهران، با اشاره به وضعیت تولید پس از جنگ گفت: با وجود نگرانی‌ها درباره تبعات این شرایط، مدیریت مناسب در گروه خودروسازی ایران‌خودرو باعث شد تولید در سطح قابل قبولی حفظ شود و قطعه‌سازان بتوانند با وجود فعالیت پایین‌تر از ظرفیت اسمی، جریان تولید و تأمین قطعات را ادامه دهند.

وی افزود: ادامه تولید در ایران‌خودرو به قطعه‌سازان این امکان را داد که برنامه‌ریزی حداقلی برای منابع خود داشته باشند، اما در مقابل، سایپا نتوانست به تیراژ پیش‌بینی‌شده برسد و این موضوع روی ظرفیت فعالیت برخی شرکت‌ها اثر گذاشت؛ به‌گونه‌ای که تعدادی از کارخانه‌ها ناچار به کاهش ساعت کاری یا تعدیل نیرو شدند تا از نقطه سر به سر زیان‌دهی عبور نکنند.

در تازه‌ترین یادداشت تحلیلی انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی استان تهران، تأثیر ترخیص کالا از گمرک بر روند تولید و تأمین قطعات مورد بررسی قرار گرفته است.

در بسیاری از مباحث مرتبط با صنعت خودرو، تمرکز افکار عمومی بر موضوعاتی مانند قیمت خودرو، تولید یا فروش قرار دارد؛ در حالی که یکی از حلقه‌های اثرگذار بر استمرار تولید، فرآیند ترخیص مواد اولیه و قطعات از گمرک است.

علی نژاد رئیس کمیسیون کیفیت و تعالی خودرو انجمن قطعه سازان همگن کشور معتقد است مسئولان، رسانه‌ها و کارشناسان اگر واقعاً به دنبال ارتقای کیفیت خودرو هستند، باید از “نقد پوپولیستی” به سمت “تحلیل سیستمی” حرکت کنند.

وی گفت: نقد لازم است، اما نقد زمانی ارزشمند است که برگرفته‌ از تخصص ، شناخت ریشه‌ها، اولویت‌بندی عوامل و ارائه راهکار منجر شود. جامعه بیش از آنکه به تکرار جمله “کیفیت خودرو پایین است” نیاز داشته باشد، به پاسخ این پرسش نیاز دارد که: “چرا به این نقطه رسیده ایم و برای بهبود آن، هر یک از بازیگران این اکوسیستم چه مسئولیتی بر عهده دارند؟”

دبیر انجمن مدیریت کیفیت ایران معتقد است کیفیت خودرو در خط مونتاژ آغاز نمی‌شود و به کارخانه خودروسازی نیز محدود نیست، بلکه حاصل عملکرد یک زنجیره گسترده شامل طراحی، مهندسی، تأمین مواد اولیه، قطعه‌سازی، مدیریت فرآیندها، نظام‌های ارزیابی، استاندارد‌ها و فرهنگ سازمانی است.

آقای امیر حیدری، گفت: هرگونه ضعف در هر یک از مراحل طراحی، مهندسی، تأمین مواد اولیه، قطعه‌سازی، مدیریت فرآیندها، نظام‌های ارزیابی، استاندارد‌ها و فرهنگ سازمانی، در نهایت بر کیفیت محصول نهایی و میزان رضایت مشتریان اثرگذار خواهد بود.