افشین رخشنده، عضو هیات‌مدیره انجمن تخصصی صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو استان تهران و بازرس این انجمن، با تاکید بر اینکه کیفیت قطعات تنها به دانش فنی و تجهیزات وابسته نیست، گفت: یکی از حلقه‌های مفقوده‌ای که کمتر درباره آن صحبت می‌شود، «کیفیت در پرداخت مطالبات» است؛ موضوعی که به طور مستقیم بر برنامه‌ریزی تولید، تامین مواد اولیه و در نهایت کیفیت قطعات اثر می‌گذارد.

رخشنده با اشاره به اهمیت موضوع کیفیت در صنعت قطعه‌سازی اظهار کرد: قطعه‌سازان طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری قابل توجهی برای ارتقای دانش فنی، بهبود فرآیندهای تولید و نزدیک شدن به استانداردهای جهانی انجام داده‌اند، اما حفظ و توسعه این مسیر نیازمند فراهم بودن شرایط اقتصادی مناسب است.

داده‌های منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد سه خودروساز بزرگ کشور در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ در مجموع ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه خودرو تولید کرده‌اند؛ رقمی که نسبت به تولید ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاهی مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۳۰ درصدی را نشان می‌دهد. هرچند این افت همچنان قابل توجه است، اما نسبت به عملکرد دو ماه نخست سال، نشانه‌هایی از بهبود در روند تولید دیده می‌شود.

در پایان اردیبهشت، میزان تولید خودروسازان نسبت به مدت مشابه سال قبل نزدیک به ۴۸ درصد کاهش یافته بود، اما افزایش تولید در خردادماه باعث شد بخشی از این عقب‌ماندگی جبران شود و افت تجمعی تولید به ۳۰ درصد برسد؛ موضوعی که از خروج تدریجی صنعت خودرو از شرایط بحرانی حکایت دارد.

 بازار خودروی ایران نشانه‌هایی از تغییر رفتار قیمتی را بروز داده است. بررسی قیمت محصولات دو خودروساز بزرگ کشور نشان می‌دهد فاصله میان قیمت کارخانه و بازار، به‌ویژه در محصولات ایران‌خودرو، نسبت به ماه‌های گذشته به شکل محسوسی کاهش یافته است؛ موضوعی که همزمان با افت شدید تعداد متقاضیان در آخرین طرح فروش خودرو، از کاهش جذابیت فعالیت‌های سوداگرانه در این بازار حکایت دارد.

محمدرضا نجفی‌منش، رئیس انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور، ضمن اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره سهم صنعت قطعه‌سازی در قیمت نهایی خودرو، ادعای وجود انحصار در این صنعت را رد کرده و به تشریح وضعیت رقابت میان قطعه‌سازان، مطالبات این بخش از خودروسازان، عوامل افزایش قیمت خودرو، نقش قیمت‌گذاری دستوری و الزامات اصلاح ساختار صنعت خودرو پرداخت.

نجفی‌منش در پاسخ به این پرسش که آیا حضور پررنگ شرکت کروز در تامین قطعات ایران‌خودرو موجب کاهش رقابت و افزایش قیمت‌ها شده است، اظهار کرد: اتفاقاً شرایط برعکس است و بسیاری از قطعه‌سازان از این موضوع گلایه دارند که چرا کروز قطعات را با قیمت‌های پایین‌تر عرضه می‌کند.

نوسان‌های نرخ ارز، افزایش هزینه‌های تولید و دشواری تامین منابع مالی، فشار کم‌سابقه‌ای بر صنعت قطعه‌ وارد کرده است. در چنین شرایطی بسیاری از واحدهای تولیدی برای حفظ سطح فعالیت گذشته ناچار به تامین سرمایه بیشتر و استفاده از تسهیلات بانکی با نرخ‌های بالا شده‌اند. هم‌زمان مشکلاتی مانند کمبود نیروی انسانی متخصص، بی‌نظمی در تخصیص ارز، محدودیت واردات ماشین‌آلات و نبود مسیر روشن در سیاستگزاری، شرایط فعالیت و برنامه‌ریزی برای آینده این صنعت را پیچیده‌تر کرده است.

علی احمدی، نماینده مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از قیمت‌گذاری دستوری در صنعت خودرو، اعلام کرد که با این شیوه مخالف است و معتقد است برخی شواهد از وجود رانت در فرآیند تعیین قیمت‌ها حکایت دارد.

او گفت: برخی شواهد نشان می‌دهد در قیمت‌گذاری دستوری رانت وجود دارد. افرادی که این دستورها را صادر می‌کنند یا اطلاعات نادرستی دریافت می‌کنند و یا تصمیمات اشتباهی می‌گیرند.

سعید مدنی، مدیرعامل اسبق خودروسازی، با اشاره به بحران نقدینگی در صنعت خودرو گفت: سرکوب قیمت‌ها طی سال‌های گذشته موجب شده خودروسازان با کمبود شدید نقدینگی مواجه شوند و برای ادامه تولید به دریافت تسهیلات بانکی با هزینه‌های مالی سنگین روی بیاورند.

وی با تشبیه وضعیت فعلی صنعت خودرو به فردی که پس از سال‌ها سوءتغذیه در مسیر درمان قرار گرفته است، اظهار کرد: صنعت خودرو پس از سال‌ها سیاست‌های نادرست و فشارهای قیمتی، اکنون برای بازگشت به شرایط مطلوب نیازمند زمان و مجموعه‌ای از اصلاحات ساختاری است.

نماینده مجلس شورای اسلامی با تأکید بر ضرورت واگذاری سهام دولتی خودروسازان به بخش خصوصی، معتقد است آینده صنعت خودرو کشور در گرو تکمیل فرآیند خصوصی‌سازی و خروج دولت از مدیریت بنگاه‌های اقتصادی است.

روح‌الله عباسپور با اشاره به اینکه مجلس طی سال‌های اخیر بارها موضوع واگذاری سهام دولتی در دو خودروساز بزرگ کشور را پیگیری کرده است، گفت: یکی از محورهای اصلی مورد تأکید مجلس، اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و فراهم کردن زمینه حضور واقعی بخش خصوصی در اقتصاد است. به اعتقاد ما، دولت باید از بنگاه‌داری فاصله گرفته و نقش خود را بر سیاست‌گذاری و نظارت متمرکز کند.

امیرحسین جلالی، عضو هیات‌رئیسه انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور، هشدار داده است که اختلال در حمل‌ونقل بین‌المللی، افزایش هزینه تامین مواد اولیه و بدهی خودروسازان به قطعه‌سازان، صنعت قطعه را در یکی از دشوارترین مقاطع سال‌های اخیر قرار داده است.

او می گوید از اواخر اسفندماه تاکنون عملا امکان حمل محموله‌های جدید برای بسیاری از قطعه‌سازان فراهم نبوده و تولیدکنندگان ناچار شده‌اند از موجودی انبارها و کالاهای باقی‌مانده در گمرک استفاده کنند.

مهدی کریمی، عضو انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با تشریح شرایط صنعت خودرو و زنجیره تأمین پس از جنگ رمضان، از افزایش هزینه‌های تولید، مشکلات تأمین مواد اولیه، مطالبات انباشته و فشار مضاعف بر قطعه‌سازان خبر داد و تأکید کرد که ادامه این روند می‌تواند ظرفیت‌های تولیدی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

به گفته وی، پیش از جنگ رمضان، مهم‌ترین چالش صنعت خودرو و زنجیره تأمین آن، کمبود نقدینگی در خودروسازان و تأخیر در پرداخت مطالبات تأمین‌کنندگان بود. این موضوع فشار قابل توجهی را بر شرکت‌های تولیدی وارد می‌کرد و باعث می‌شد بخش مهمی از منابع مالی شرکت‌ها به مطالبات وصول‌نشده اختصاص پیدا کند. با این حال، شرایط تأمین مواد اولیه و حمل‌ونقل بین‌المللی از ثبات نسبی برخوردار بود و امکان برنامه‌ریزی برای تولید وجود داشت.