در حالی که طی روزهای گذشته برخی رسانه‌ها گزارش‌هایی درباره کاهش حقوق کارکنان، محدود شدن اضافه‌کاری‌ها و کمبود قطعات در ایران‌خودرو منتشر کرده‌اند، شماری از فعالان صنعت قطعه‌سازی روایت متفاوتی از وضعیت این خودروساز ارائه می‌کنند.

امیرحسین جلالی، نایب‌رئیس انجمن قطعه‌سازان تهران، می‌گوید مهم‌ترین تحول یک سال گذشته در ایران‌خودرو، حفظ روند تولید در شرایط دشوار اقتصادی و منطقه‌ای و همچنین اصلاح روابط مالی با زنجیره تأمین بوده است.

به گفته او، صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ با چالش‌هایی از جمله نوسانات اقتصادی، مشکلات تأمین مواد اولیه و پیامدهای تنش‌های منطقه‌ای روبه‌رو بوده، اما ایران‌خودرو توانسته برنامه‌های تولیدی خود را ادامه دهد.

مهرداد آلان، عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با اشاره به تجربه خودروسازان بزرگ جهان، تأکید کرد که تاریخ صنعت خودرو سرشار از شرکت‌هایی است که روزی نماد قدرت صنعتی بودند اما در نتیجه تصمیمات اشتباه به بحران رسیدند و در مقابل، شرکت‌هایی نیز وجود داشته‌اند که توانسته‌اند از دل بحران دوباره احیا شوند.

وی گفت: تقریباً در همه این تجربه‌ها، مشکل اصلی کمبود کارخانه، نیروی انسانی یا حتی بازار نبوده است؛ بلکه نحوه اداره بنگاه و میزان آزادی آن در تصمیم‌گیری اقتصادی نقش تعیین‌کننده داشته است.

سعید صبوری، عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با انتقاد از تداوم سیاست قیمت‌گذاری دستوری در صنعت خودرو گفت: موضوع زیان‌دهی خودروسازان و آثار قیمت‌گذاری دستوری، مسئله تازه‌ای نیست و سال‌هاست فعالان صنعت درباره آن هشدار می‌دهند.

وی افزود: صورت‌های مالی شرکت‌های خودروسازی به‌صورت شفاف در سامانه کدال منتشر می‌شود و اطلاعات مربوط به قیمت تمام‌شده محصولات، میزان زیان و عملکرد مالی شرکت‌ها در دسترس است. با این حال، همچنان شاهد تداوم سیاست‌هایی هستیم که منجر به زیان انباشته بیشتر خودروسازان می‌شود.

مدیرعامل اسبق گروه خودروسازی سایپا با انتقاد از نسبت دادن مشکلات فعلی صنعت خودرو به مدیران گذشته، تأکید کرد که هر مدیری که مسئولیت اداره یک بنگاه را می‌پذیرد، باید پاسخگوی عملکرد دوره مدیریت خود باشد و نمی‌توان تمامی چالش‌های موجود را به گذشته ارجاع داد.

سعید مدنی، مدیرعامل اسبق گروه خودروسازی سایپا، با انتقاد از تداوم قیمت‌گذاری دستوری، تغییرات پی‌درپی مدیران و ضعف تشکل‌های صنفی صنعت خودرو، تأکید کرد که بدون ایجاد ارتباط مؤثر با مراکز تصمیم‌گیری و استفاده از ظرفیت‌های موجود در زنجیره خودرو و قطعه‌سازی، امکان عبور از بحران فعلی وجود ندارد.

در حالی که صنعت خودرو و قطعه‌سازی ایران همچنان با چالش‌هایی مانند قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی و زیان انباشته دست‌وپنجه نرم می‌کند، بررسی روند قیمت مواد اولیه نشان می‌دهد یکی دیگر از عوامل مهم افزایش هزینه تولید، رشد چشمگیر بهای مواد پایه مورد استفاده در صنایع مختلف است.

داده‌های موجود حاکی از آن است که طی ماه‌های گذشته قیمت بسیاری از مواد اولیه پلیمری، فلزی و شیمیایی مورد استفاده در تولید قطعات خودرو افزایش قابل توجهی داشته است؛ موضوعی که به گفته فعالان صنعت، فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان وارد کرده و فاصله میان هزینه تولید و قیمت فروش را بیش از گذشته افزایش داده است.

 محمدرضا نجفی‌منش، رئیس انجمن صنایع همگن قطعه‌سازان، ریشه بسیاری از مشکلات فعلی صنعت خودرو را در سیاست قیمت‌گذاری دستوری دانست و تأکید کرد که این شیوه، زیان سنگینی را به خودروسازان تحمیل کرده است.

وی اظهار کرد: قیمت‌گذاری دستوری باعث می‌شود زیان و خسارت به خودروسازان وارد شود و در نتیجه نقدینگی آنها کاهش یابد. به گفته نجفی‌منش، کمبود نقدینگی موجب می‌شود خودروسازان نتوانند به‌موقع تعهدات مالی خود را انجام دهند و مطالبات قطعه‌سازان نیز با تأخیر پرداخت شود.

یک کارشناس اقتصادی با انتقاد از ادامه سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری در صنعت خودرو ، این رویکرد را عامل گسترش رانت، شکل‌گیری فساد ساختاری و افزایش زیان انباشته در خودروسازان دانست.

بهزاد خسروی آدینه‌وند می‌گوید مداخله مستقیم دولت در تعیین قیمت‌ها، بدون توجه به سازوکار عرضه و تقاضا، نه‌تنها به کنترل بازار منجر نشده بلکه به ایجاد نوعی انحصار و شکل‌گیری «بازار دوگانه» انجامیده است؛ بازاری که در آن فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد، زمینه‌ساز فعالیت واسطه‌ها شده است.

در شرایطی که صنعت قطعه‌سازی طی ماه‌های اخیر علاوه بر مشکلات مزمن ارزی، ثبت سفارش و ترخیص مواد اولیه با تبعات ناشی از جنگ و اختلال در ارتباطات نیز مواجه بوده است، انجمن تخصصی صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان استان تهران در نامه‌ای به وزارت صمت خواستار اعطای یک فرصت سه‌ماهه برای رفع موانع تولید و جبران عقب‌ماندگی‌های ایجاد شده در زنجیره تأمین خودرو شد.

انجمن تخصصی صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان استان تهران در تازه‌ترین اقدام، با ارسال نامه‌ای به محمد مفتح، قائم‌مقام وزیر صمت در امور بازرگانی، مجموعه‌ای از مطالبات و پیشنهادهای اجرایی را برای تسهیل تأمین مواد اولیه، ماشین‌آلات و قطعات مورد نیاز تولید ارائه کرده است.

در حالی که صنعت خودرو سال‌هاست با چالش‌هایی همچون قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی و زیان انباشته مواجه است، اکنون موج جدید افزایش قیمت مواد اولیه به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های تولیدکنندگان تبدیل شده است.

بررسی آمارها نشان می‌دهد قیمت بسیاری از مواد پلیمری، فلزات پایه و نهاده‌های مورد استفاده در قطعه‌سازی طی چند ماه اخیر رشد کم‌سابقه‌ای را تجربه کرده‌اند؛ موضوعی که به گفته فعالان این صنعت، هزینه تولید را به شکل چشمگیری افزایش داده و ادامه فعالیت بسیاری از واحدهای قطعه‌سازی را با دشواری مواجه کرده است.