رشد ۳۲.۷ درصدی تولید شهریورماه بارقه‌ای از امید در صنعت خودرو بود؛ اما تداوم آن منوط به رفع گلوگاه‌های ارزی، تسهیل واردات و حمایت عملی از زنجیره قطعه‌سازی است

از ابتدای سال جاری تاکنون درحالی صنعت خودرو شاهد اوج‌گیری مشکلات و اختلافات بوده که ایدرو به عنوان مهم‌ترین سیاستگذار خودرویی در مقابل این مشکلات راه سکوت را در پیش گرفته است.

رودررویی بزرگ‌ترین خودروساز کشور و وزارت صمت حول قیمت‌گذاری در این چند ماه حتی پای نهادهای قضایی و نظارتی را به موضوع باز کرد. تولید و فروش خودروسازان طی این چند ماه به شدت افت داشته و کمبود قطعات و مواد اولیه گریبان‌گیر خودروسازی کشور شده است.

از طرف دیگر افزایش تنش‌های بین‌المللی و فعالسازی مکانیسم ماشه باعث شده چشم‌انداز چندان مثبتی برای این صنعت استراتژیک کشور قابل تصور نباشد. در چنین شرایطی از طرف سیاستگذاران اصلی صنعت خودرو نیز برنامه‌ای برای بهبود شرایط دیده نمی‌شود.

در همین راستا گفت‌وگویی با سهیل معمارباشی، معاون بهره‌برداری و صنایع حمل‌ونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) داشتیم. در این گفت‌وگو به اختلاف خودروساز و سیاستگذار، قیمت‌گذاری دستوری، عرضه خودرو در بورس کالا، وجود سهمیه‌هایی مانند سهمیه مادران در فروش خودروسازان و همچنین افت تولید و فروش خودرو پرداختیم.

معمارباشی اعتقاد دارد قیمت‌گذاری خودرو را نمی‌توان تکلیفی درنظر گرفت و استدلال می‌کند که قیمت‌گذاری خودرو نه به دستور دولت بلکه به دلیل انحصاری بودن بازار خودرو اجرایی می‌شود.

موضوع انحصار در صنعت خودرو در میزگرد بررسی عرضه خودرو در بورس کالا محل اختلاف بود؛ قائم‌مقام ایران‌خودرو انحصار را رد و ورود شورای رقابت به قیمت‌گذاری را خلاف قانون دانست، سخنگوی شورا، خودرو را کالایی انحصاری خواند و نماینده بورس کالا تأکید کرد انحصار طبیعی در این بازار مصداق ندارد و بورس کالا بستر شفاف و قانونی عرضه خودرو است. به‌نظر می‌رسد چالش اصلی نه در وجود انحصار، بلکه در تفسیر متفاوت نهادها از مفهوم انحصار طبیعی و نحوه اجرای قانون است؛ تفسیری که سرنوشت یکی از مهم‌ترین صنایع کشور را میان سه ضلع خودروساز، تنظیم‌گر و بازار سرمایه معلق نگه داشته است.

آمار جدید در شهریور ماه از سهم خودروسازان در تولید خودروهای سواری نشان می‌دهد ایران‌خودرو با رشد مستمر از فروردین تا شهریور، سهم خود را به ۶۱/۷٪ رسانده؛ رقمی که بیش از سه‌برابر سهم سایپا (۲۱/۲٪) است.

پس از سه ماه افت پیاپی، تولید خودرو در شهریورماه با رشد ۳۲.۷ درصدی نسبت به مرداد به مسیر صعود بازگشت؛ با این حال خودروسازان همچنان از اهداف تولید سالانه عقب‌اند.

موج عظیمی از نارضایتی در بین جامعه تولیدکنندگان و بازرگانان ایرانی در حال گسترش است، نارضایتی که ریشه در سیاست‌های نظارتی پیچیده و پرتعداد دولت دارد. فعالان اقتصادی از «انبوه سامانه‌های دیجیتال خلق‌الساعه» به عنوان عمده‌ترین مانع تولید و توسعه کسب‌وکار در شرایط بحران اقتصادی کشور نام می‌برند.

بر اساس بررسی‌های میدانی، یک شرکت تولیدی یا بازرگانی با اندازه متوسط، برای ادامه حیات قانونی خود ملزم به تعامل مستمر با دست کم ۳۱ سامانه دولتی مجزا و عمدتاً غیریکپارچه است.

ورود قوه قضائیه به موضوع تعیین سقف قیمتی برای خودروها فارغ از هر نتیجه‌ای که می‌توان برای آن متصور شد، فراتر از یک مداخله قضایی در کشاکش نزاع حقوقی وزارت صمت و ایران‌خودرو به‌شمار می‌رود.

داده‌های شهریور حاکی از آن است که کاهش تورم در بخش خودرو ناشی از رکود تقاضاست، در حالی که افزایش قیمت در بخش خدمات ضروری، فشار را بر قشر کم‌درآمد متمرکز کرده است.
کارشناسان می‌گویند آمار پایین‌تر تورم خودرو نشانه «ریاضت اقتصادی اجباری» است، نه نشانه بهبود بازار.

خودروسازی در شهریورماه دوباره به ریل تولید بازگشت. سه خودروساز بزرگ کشور با رشد ۳۲.۷درصدی تولید نسبت به مرداد در مجموع ۸۲هزار و ۴۴۰ دستگاه خودرو تولید کردند. در این زمینه ایران‌خودرو پیشتاز بود؛ در حالی‌که سایپا و پارس‌خودرو نیز رشد دو رقمی ثبت کردند.

بررسی وضعیت صادرات خودرو در هشت سال گذشته نشان می‌دهد که با وجود فراز و نشیب‌های متعدد، حجم صادرات همواره محدود باقی مانده و به سطح قابل توجهی نرسیده است. علاوه بر این، روند صادرات طی سال‌های اخیر از خودروهای سواری به سمت کشنده‌ها، کامیونت‌ها و کامیون‌ها تغییر مسیر داده است.

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش اخیر خود وضعیت صنعت خودرو از سال ۹۵ تا ۱۴۰۳ را ترسیم کرده و تاکید دارد که حجم صادرات در مقایسه با واردات بسیار محدود است.