صنعت خودروی ایران در حالی یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های خود را تجربه می‌کند که فعالان زنجیره تأمین، ریشه بحران را نه صرفاً در جنگ و تحریم، بلکه در سال‌ها مدیریت ناکارآمد، قیمت‌گذاری دستوری و فرسایش مالی خودروسازان جست‌وجو می‌کنند؛ بحرانی که اکنون به گفته برخی فعالان این صنعت، از مرحله هشدار عبور کرده و به نقطه «فروپاشی عملیاتی» نزدیک شده است.

بازار خودرو در ایران دوباره ملتهب شده؛ قیمت‌ها بالا می‌روند، نمایشگاه‌ها سردرگم‌اند، خریداران عجله دارند و تولیدکنندگان از کمبود نقدینگی می‌گویند. اما آنچه این روزها در صنعت خودرو جریان دارد، فقط یک نوسان معمول اقتصادی نیست. پشت پرده‌ی جهش قیمت‌ها و آشفتگی بازار، نشانه‌های بحرانی دیده می‌شود که برخی کارشناسان از آن با عنوان «ترک خوردن ستون صنعت خودرو» یاد می‌کنند؛ صنعتی که سال‌ها با حمایت، وام، قیمت‌گذاری دستوری و پیش‌فروش سرپا مانده بود، اما حالا به نظر می‌رسد توان تحمل فشارهای جدید را از دست داده است.

مهرداد آلان عضو هیئت مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ما، با اشاره به شرایط اقتصادی کشور هم‌زمان با جنگ، تحریم، محدودیت منابع و فشارهای بیرونی، اظهار کرد: یک واقعیت اساسی کمتر دیده می‌شود و آن این است که بازار هنوز فرو نپاشیده است. کالاها هرچند گران، اما همچنان در دسترس‌اند، قفسه‌ها خالی نشده و جریان تأمین—ولو با سختی—ادامه دارد. این وضعیت نه یک اتفاق تصادفی است و نه نتیجه مستقیم سیاست‌گذاری‌های دستوری، بلکه حاصل ایستادگی بخش خصوصی است. اگر این بخش نبود، شرایط امروز به‌مراتب سریع‌تر به کمبود، صف و بحران معیشتی تبدیل می‌شد.

ورشکستگی و تعطیلی کامل صنعت خودرو قریب الوقوع است و مدیران ناکارآمد دولتی ضعف و اشتباهات خود را به گردن جنگ می اندازند.

کیاداود اسفندیاری کارشناس صنعت خودرو با اعلام این مطلب گفت: در بین دو‌ خودروساز دولتی وضعیت سایپا بسیار اسفبار است و این شرکت باید امسال حدودا ۳۰۰ هزار خودروی پیش فروش شده را تحویل دهد در حالی که تولید عملا در این شرکت به صفر رسیده و مدیران این مجموعه پشت درهای بسته بدون آنکه فعالیتی انجام دهند منتظر معجزه نشسته اند.

بحران در صنعت خودروی ایران دیگر فقط در آمار تولید یا صورت‌های مالی دیده نمی‌شود؛ نشانه‌های آن حالا در رفتار بازار، نگرانی کارگران، سکوت مدیران و اضطراب قطعه‌سازانی دیده می‌شود که می‌گویند ادامه این مسیر می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین صنایع کشور را به مرز توقف کامل برساند.

در ماه‌های گذشته، واژه‌هایی مانند «کمبود نقدینگی»، «تعهدات معوق»، «چک برگشتی» و «خودروهای ناقص» به ادبیات روزمره صنعت خودرو تبدیل شده‌اند؛ اصطلاحاتی که زمانی نشانه یک بحران موقت بودند، اما اکنون بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند به بخشی از ساختار دائمی صنعت تبدیل شده‌اند.

حسین مومى‌وند، عضو هیئت مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با اشاره به افزایش بی‌سابقه قیمت تمام‌شده کالاها در ماه‌های اخیر، گفت: متأسفانه مسئولان در رسانه‌ها بیشتر از گرانی خودرو گله دارند، در حالی که ریشه بسیاری از مشکلات به شرایط تولید و تأمین قطعات بازمی‌گردد.

وی افزود: یکی از راه‌های اصلی کاهش قیمت خودرو، افزایش تولید و عرضه به بازار است. با توجه به شرایط فعلی، لازم است کارگروهی متشکل از مسئولان دولتی، مدیران خودروساز و نمایندگان قطعه‌سازان تشکیل شود و در جلسات منظم هفتگی، روش‌های افزایش تولید، کاهش قیمت تمام‌شده و حفظ اشتغال شرکت‌های قطعه‌سازی بررسی گردد.

سید حسن خباز، عضو انجمن قطعه‌سازان استان تهران، ضمن اعلام آمادگی قطعه‌سازان برای «ترجیح منافع ملی بر منافع فردی» و حتی «خدمت‌گذاری تا مرز شهادت»، از عملکرد چندین نهاد دولتی و حاکمیتی در ایران به شدت انتقاد کرده است.

آقای خباز می‌گوید که علی‌رغم آمادگی قطعه‌سازان برای همکاری، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) عملاً فرآیند تولید را متوقف کرده است.

او تأکید کرد: متأسفانه وزارت صمت هنوز در چمبره یک سامانه ناکارآمد، تمام کارهای مربوط به ثبت سفارش، ویرایش و در تداوم آن تخصیص ارز و خرید ارز را برای واردات مواد اولیه قفل کرده است.

انجمن قطعه‌سازان خودرو استان تهران از برگزاری کارگاه تخصصی با موضوع تحلیل چشم‌انداز اقتصادی ایران خبر داد.

این کارگاه با عنوان «تحلیل و پیش‌بینی روندهای اقتصادی ایران و راهکارهای افزایش تاب‌آوری کسب‌وکار» ویژه کارفرمایان، مدیران عامل، مدیران مالی، برنامه‌ریزان، صاحبان کارگاه‌های کوچک و مدیران فروش برگزار می‌شود.

عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران با تشریح وضعیت زنجیره تأمین خودرو، از فشارهای بی‌سابقه بر این صنعت خبر داد و تأکید کرد: تداوم شرایط فعلی می‌تواند به کاهش تولید، افت کیفیت و حتی خروج برخی بنگاه‌های قطعه‌سازی از چرخه فعالیت منجر شود.

احسان نعمت‌بخش با اشاره به نقش حیاتی صنعت قطعه‌سازی به‌عنوان ستون اصلی زنجیره تأمین خودرو گفت: شرکت‌های قطعه‌ساز در حال حاضر با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان مواجه‌اند که مهم‌ترین آن‌ها کمبود نقدینگی، افزایش شدید هزینه مواد اولیه، اختلال در تأمین و واردات، و قیمت‌گذاری دستوری است.

عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران با تأکید بر لزوم اصلاح مناسبات میان خودروسازان و قطعه‌سازان، اعلام کرد که ادامه روند فعلی می‌تواند به تضعیف زنجیره تأمین و تهدید جدی تولید در صنعت خودرو منجر شود.

نرگس صفاری، عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با اشاره به وضعیت کنونی صنعت خودرو، بر ضرورت تغییر نگاه و رویکرد خودروسازان از مدل «برد-من» به «برد-برد» تأکید کرد.