صدای ترک خوردن ستونِ صنعت؛ آیا خودروسازی ایران به نقطه بیبازگشت رسیده است؟
کد خبر : ۶۴۱۲ | تاریخ انتشار : ۲۲-۰۲-۱۴۰۵ - ۱۱:۴۷ | مدت مطالعه: |
نسخه چاپی
بازار خودرو در ایران دوباره ملتهب شده؛ قیمتها بالا میروند، نمایشگاهها سردرگماند، خریداران عجله دارند و تولیدکنندگان از کمبود نقدینگی میگویند. اما آنچه این روزها در صنعت خودرو جریان دارد، فقط یک نوسان معمول اقتصادی نیست. پشت پردهی جهش قیمتها و آشفتگی بازار، نشانههای بحرانی دیده میشود که برخی کارشناسان از آن با عنوان «ترک خوردن ستون صنعت خودرو» یاد میکنند؛ صنعتی که سالها با حمایت، وام، قیمتگذاری دستوری و پیشفروش سرپا مانده بود، اما حالا به نظر میرسد توان تحمل فشارهای جدید را از دست داده است.
خبر قطعه – برای سالها، صنعت خودرو با یک فرمول تکراری اداره شد؛ دولت قیمت را تعیین میکرد، خودروساز با زیان تولید میکرد و فاصله قیمت کارخانه و بازار، به بستری برای سوداگری تبدیل میشد. در ظاهر، کارخانهها همچنان فعال بودند، اما در زیر پوست این صنعت، بدهی، زیان انباشته و فرسایش مالی آرامآرام در حال گسترش بود.
اکنون همان بحران پنهان، آشکار شده است.
فعالان صنعت میگویند خودروسازان در شرایطی قرار گرفتهاند که حتی تامین نقدینگی روزمره نیز به مسئلهای پیچیده تبدیل شده است. قطعهسازان از مطالبات پرداختنشده، چکهای برگشتی و دشواری تامین مواد اولیه سخن میگویند و همزمان، رشد هزینههای تولید سرعتی بسیار بیشتر از قیمتهای مصوب دارد.
در چنین شرایطی، هر شوک بیرونی میتواند بحران را عمیقتر کند؛ از افزایش نرخ ارز گرفته تا اختلال در تامین فولاد، پتروشیمی و حملونقل. جنگ و تنشهای منطقهای نیز حالا به لایه تازهای از نگرانیها تبدیل شدهاند؛ زیرا کوچکترین اختلال در زیرساختهای صنعتی یا ارزی، مستقیما روی زنجیره تولید خودرو اثر میگذارد.
اما شاید مهمترین بحران، نه در خطوط تولید، بلکه در «نبود افق روشن» باشد.
صنعت خودرو ذاتا صنعتی بلندمدت است؛ صنعتی که نیاز به برنامهریزی چندساله، سرمایهگذاری سنگین و ثبات در سیاستگذاری دارد. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند خودروسازان ایرانی در فضایی فعالیت میکنند که قوانین آن دائماً تغییر میکند؛ یک روز ممنوعیت واردات، روز دیگر آزادسازی محدود، یک روز وعده حذف قیمتگذاری دستوری و روز بعد بازگشت دوباره کنترلها.
نتیجه چنین وضعیتی، صنعتی شده که نه میتواند آینده را پیشبینی کند و نه توان رقابت پیدا کرده است.
در بازار نیز نشانههای بیاعتمادی آشکار است. خودرو دیگر فقط وسیله حملونقل نیست؛ به کالایی سرمایهای تبدیل شده که مردم برای حفظ ارزش پول خود به آن پناه میبرند. همین مسئله، التهاب بازار را بیشتر کرده و فاصله میان عرضه و تقاضای واقعی را افزایش داده است.
برخی تحلیلگران معتقدند صنعت خودرو اکنون وارد مرحلهای شده که دیگر با مُسکنهای کوتاهمدت قابل نجات نیست. تزریق وام، پیشفروشهای گسترده یا وعده افزایش تولید، شاید بتواند بحران را چند ماه عقب بیندازد، اما مشکل اصلی پابرجاست؛ ساختاری که هزینه تولید در آن مدام بالا میرود، اما اجازه اصلاح اقتصادی به آن داده نمیشود.
در این میان، بزرگترین نگرانی به اشتغال بازمیگردد. صنعت خودرو و قطعهسازی یکی از وسیعترین شبکههای صنعتی ایران را تشکیل میدهد و هر توقف یا افت تولید، زنجیرهای از تعدیل نیرو و تعطیلی کارخانهها را به دنبال خواهد داشت.
برخی اقتصاددانان هشدار میدهند اگر سیاستگذار نتواند میان «کنترل قیمت» و «حفظ تولید» تعادل ایجاد کند، صنعت خودرو ممکن است وارد مرحلهای شود که بازگشت از آن بسیار دشوار باشد؛ نقطهای که در آن نه مصرفکننده راضی است، نه تولیدکننده توان ادامه دارد و نه بازار به ثبات میرسد.
شاید به همین دلیل است که این روزها پرسش اصلی دیگر این نیست که «قیمت خودرو چقدر بالا میرود»، بلکه این است که آیا صنعت خودروی ایران هنوز توان ایستادن روی پای خود را دارد، یا صدای ترکهایی که امروز شنیده میشود، مقدمه فروریختن یکی از بزرگترین صنایع کشور است.