در حالی که بسیاری از تحلیل‌گران انتظار داشتند تورم تولید خودرو در پاییز ۱۴۰۴ شتاب بگیرد، تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران روایت متفاوتی ارائه می‌دهد. داده‌های رسمی نشان می‌دهد رشد هزینه‌های تولید در صنعت خودرو در این فصل، نسبت به تابستان کاهش یافته است؛ کاهشی که بیش از آن‌که نشانه آرامش باشد، می‌تواند حاصل وقفه زمانی انتقال شوک‌های اقتصادی به بخش تولید باشد.

بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم تولیدکننده خودرو در پاییز امسال نسبت به فصل قبل ۶.۲ درصد ثبت شده است. این رقم در مقایسه با تورم ۱۰.۶ درصدی تابستان، افت محسوسی را نشان می‌دهد.

سعید مدنی، مدیرعامل اسبق گروه خودروسازی سایپا با تأکید بر این‌که ارتقای کیفیت خودرو بدون نوسازی پلت‌فرم و اصلاح سیاست‌های کلان ممکن نیست، گفت: تداوم تولید خودروهای قدیمی، قیمت‌گذاری دستوری، فشار بر زنجیره تأمین و محدودیت‌های ناشی از تحریم، کیفیت خودرو در ایران را به مفهومی شعاری تبدیل کرده است.

مدنی با اشاره به این‌که کیفیت خودرو سال‌هاست به یکی از مناقشه‌برانگیزترین موضوعات صنعت خودرو تبدیل شده، اظهار داشت: در حالی که مصرف‌کنندگان از افت کیفیت و فاصله معنادار محصولات داخلی با استانداردهای جهانی گلایه دارند، کیفیت اغلب به‌صورت کلی و بدون توجه به الزامات فنی، اقتصادی و ساختاری مطرح می‌شود؛ درحالی‌که ریشه کیفیت، نه در مونتاژ نهایی، بلکه در طراحی محصول، پلت‌فرم، زنجیره تأمین و فضای کلان کسب‌وکار نهفته است.

در شرایطی که کیفیت خودرو به یکی از جدی‌ترین مطالبات افکار عمومی تبدیل شده، روایت فعالان و کارشناسان صنعت خودرو نشان می‌دهد مساله کیفیت، نه به یک نقص فنی ساده محدود می‌شود و نه صرفاً به عملکرد یک خودروساز یا قطعه‌ساز خاص. از حکمرانی و سیاست‌گذاری گرفته تا قیمت‌گذاری، زنجیره تأمین، فناوری، تحریم و حتی کیفیت سوخت، همگی در شکل‌گیری کیفیت خودرو نقش دارند؛ زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته که اختلال در هر حلقه آن، محصول نهایی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

امیرحسین جلالی، عضو هیأت‌رئیسه انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور، در واکنش به این دیدگاه که گفته می‌شود دو سوم مشکلات کیفی خودروها به قطعه‌سازان بازمی‌گردد، اظهار داشت: من این گزاره را دقیق و منطبق با واقعیت نمی‌دانم. بدون تردید قطعه‌سازان نیز با چالش‌هایی روبه‌رو هستند، اما اینکه به‌صورت عددی و کمی اعلام شود بخش عمده مشکلات کیفیت مستقیماً به قطعه‌سازی مربوط است، تحلیلی ساده‌انگارانه و نادقیق است.

وی با اشاره به تجربه همکاری قطعه‌سازان داخلی با خودروسازان بین‌المللی افزود: بسیاری از قطعه‌سازان داخلی در مقاطعی تأمین‌کننده شرکت رنوپارس بوده‌اند و خودروهایی که در آن دوره تولید شد، همچنان جزو محصولات باکیفیت بازار محسوب می‌شود. این در حالی است که حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد قطعات این خودروها توسط همین قطعه‌سازان داخلی تأمین می‌شد.

درگیری و تنش میان آمریکا و ونزوئلا در نگاه اول ممکن است ارتباط مستقیمی با صنعت خودروی ایران نداشته باشد، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که پیامدهای این بحران فراتر از مرزهای آمریکای لاتین رفته و می‌تواند به‌طور غیرمستقیم بر اقتصاد و صنایع ایران، از جمله خودروسازی، اثر بگذارد.

عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با تأکید بر مشترک بودن مسئولیت کیفیت میان خودروساز و قطعه‌ساز، می‌گوید تا زمانی که خودروسازی دولتی، انحصاری و غیرپاسخگو باشد، نه رقابت شکل می‌گیرد و نه کیفیت معنا پیدا می‌کند؛ چراکه کیفیت هنوز «هزینه» تلقی می‌شود نه «تعهد».

نرگس صفاری عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران با اشاره به چالش‌های ساختاری صنعت خودرو اظهار داشت: مسئولیت کیفیت بین خودروساز و قطعه‌ساز مشترک است، اما باید شفاف گفت تا زمانی که خودروساز دولتی و انحصاری باشد و پاسخگویی در کار نباشد، نمی‌توان انتظار بهبود کیفیت داشت. کیفیت با دستورالعمل و بخشنامه درست نمی‌شود، بلکه نتیجه پاسخگویی، رقابت و تعهد است.

بر اساس آمار رسمی، هزینه‌های تولید خودرو در تابستان امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از ۳۳ درصد افزایش یافته است؛ افزایشی که هم‌زمان با تغییر رویه قیمت‌گذاری می‌تواند زمینه انتقال بخشی از این فشار به مصرف‌کنندگان را فراهم کند.

داده‌های تازه تورم تولیدکننده در تابستان سال‌جاری نشان می‌دهد بخش «تولید وسایل نقلیه موتوری، تریلر و نیمه‌تریلر» همچنان با فشارهای فزاینده هزینه‌ای مواجه است؛ فشاری که به گفته کارشناسان می‌تواند در ماه‌های آینده بر قیمت خودرو، سطح عرضه و رفتار تقاضای بازار اثرگذار باشد.

عضو انجمن قطعه سازان استان تهران با انتقاد از تداوم قیمت‌گذاری دستوری، فرسودگی ماشین‌آلات و توزیع ناعادلانه منابع مالی در صنعت خودرو، تاکید کرد که بدون اصلاح ریشه‌ای ساختار حکمرانی و واگذاری واقعی امور به بخش خصوصی، نه کیفیت ارتقا می‌یابد و نه بحران تولید و بدهی در زنجیره قطعه‌سازی پایان خواهد یافت.

مدیرعامل اسبق گروه خودروسازی سایپا با تأکید بر ضرورت اصلاح قیمت خودرو، گفت: با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت‌های ارزی و رشد قیمت نهاده‌ها، تداوم نظام فعلی قیمت‌گذاری، خودروسازان را با زیان انباشته بیشتری مواجه خواهد کرد و این روند قابل ادامه نیست.

سعید مدنی با اشاره به دشوارتر شدن شرایط تأمین ارز برای خودروسازان اظهار کرد: در حال حاضر تخصیص ارز به‌شدت سخت شده و ارز ترجیحی و حتی ارز مبادله‌ای کاهش پیدا کرده است. طبیعتاً در چنین شرایطی هزینه تمام‌شده تولید افزایش می‌یابد و اگر قرار است نظام قیمت‌گذاری حفظ شود، باید قیمت خودرو متناسب با رشد هزینه‌ها اصلاح شود.

بازار خودرو ایران بار دیگر وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی شده است؛ وضعیتی که به گفته تحلیلگران، نه ناشی از کمبود ابزارهای سیاستی، بلکه نتیجه ناکارآمدی و هدف‌گذاری نادرست سیاست‌های تنظیم‌گری دولت است. افزایش قیمت‌ها در بازار آزاد و تعمیق شکاف میان قیمت کارخانه و بازار، این پرسش را مطرح کرده که چرا با وجود مداخلات گسترده، بازار همچنان از تعادل فاصله دارد.

بر اساس مشاهدات بازار، کف قیمت خودروهای سواری به حدود ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است؛ سطحی که تا چند سال پیش به خودروهای نیمه‌لوکس محدود بود، اما اکنون خودروهای پرتیراژ و مورد استفاده دهک‌های متوسط و پایین جامعه را نیز در بر می‌گیرد. همزمان، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد به بالاترین سطوح تاریخی خود نزدیک شده؛ شکافی که فعالان بازار آن را ساختاری و نه مقطعی ارزیابی می‌کنند.