مهمترین مشکلات صنعت خودرو؛ از قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی در زنجیره ارزش تا عدم تخصیص منظم ارز

منوچهر منطقی، معاون سابق حمل‌ونقل وزارت صمت می گوید: تحولی که امروز در جهان شاهد آن هستیم، بر دو رکن اساسی استوار است. نخست، هوشمندسازی خودروها و کاهش تدریجی نقش راننده از طریق ایجاد ارتباط موثر میان خودرو و محیط پیرامون که پیامد مستقیم آن، ارتقای ایمنی است.

وی افزود: دوم، حرکت به سمت انرژی‌های دوستدار محیط‌زیست و کاهش یا حذف وابستگی به سوخت‌های فسیلی. در واقع، ما با یک «دنیای جدید» در صنعت خودرو مواجه هستیم. نکته امیدوارکننده این‌جاست که اگر صنعت خودروی داخلی را با این دنیای جدید مقایسه کنیم، درمی‌یابیم که کشور از ظرفیت علمی و فنی قابل‌توجهی برخوردار است. نمونه‌های موفق خودروهای برقی و پاک داخلی، فعالیت نیروهای مستعد در حوزه خودروهای خودران و حضور شرکت‌های دانش‌بنیان پویا، همگی نشان می‌دهد سرمایه انسانی و دانشی مناسبی در اختیار داریم.

منطقی گفت: برای همسویی صنعت خودرو با تحولات جهانی، در نخستین گام، باید واقعیت تحول را پذیرفت. باید بپذیریم که یک تغییر پارادایمی رخ داده و اکنون «پنجره‌ای تاریخی از فرصت» پیش روی ما قرار دارد. ویژگی فناوری‌های نوین این است که دانش فنی آن‌ها هنوز در حال شکل‌گیری و تکامل است.

وی افزود: اگر بتوانیم بر مبنای این پنجره فرصت برنامه‌ریزی کنیم، امکان جبران بخش مهمی از عقب‌ماندگی تاریخی صنعت خودرو وجود دارد. این موضوع صرفا یک بحث نظری نیست؛ تجربه‌ای عملی و اثبات‌شده در سطح جهانی است. چین دقیقا از همین فرصت استفاده کرد و امروز خودروهای نسل جدید این کشور به بازارهای اروپا، آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌شود. این تجربه، نیازمند توجه و تحلیل جدی است.

معاون سابق حمل‌ونقل وزارت صمت با اشاره به اینکه برخی موفقیت چین را ناشی از کپی‌برداری می‌دانند، گفت:  آن‌چه چینی‌ها انجام دادند، کپی‌برداری نبود، بلکه اجرای یک «راهبرد ملی هوشمندانه و متمرکز» بود. آن‌ها صنعت خودرو را به‌عنوان یک اولویت راهبردی تعریف کردند و به این جمع‌بندی رسیدند که در رقابت خودروهای بنزینی شانسی برای پیشتازی ندارند. بر همین اساس، حدود یک دهه پیش تمرکز خود را بر خودروهای برقی گذاشتند؛ حوزه‌ای نوظهور که امکان نقش‌آفرینی جدی در آن وجود داشت. سپس سرمایه‌گذاری‌های هدفمند و گسترده‌ای در فناوری‌های کلیدی مانند باتری، الکترونیک و ارتباطات انجام دادند.

وی افزود: پس از تسلط بر این فناوری‌ها، به طراحی پلتفرم‌های جدید و عرضه محصولاتی با کیفیت و قیمت رقابتی پرداختند. نتیجه این رویکرد، شکل‌گیری یک زنجیره ارزش کامل بود. امروز حتی برخی شرکت‌های معتبر اروپایی در حوزه باتری، انتقال فناوری از متخصصان چینی استفاده می‌کنند. این موفقیت، حاصل سیاست‌گزاری دقیق، نگاه بلندمدت و حرکت منسجم است، نه کپی‌برداری.

معاون سابق حمل‌ونقل وزارت صمت گفت: ما نیازمند دو اقدام موازی هستیم. اقدام نخست، حل مسائل و گره‌های مزمن جاری صنعت است. قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی در زنجیره ارزش و عدم تخصیص منظم ارز، مسائلی هستند که توان و منابع صنعت را مستهلک کرده‌اند. این‌ها مسائل فنی خودروسازی نیستند، بلکه ریشه در سیاست‌گزاری اقتصادی دارند. تا زمانی که این موانع برطرف نشود، خودروسازان امکان برنامه‌ریزی بلندمدت، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و ورود جدی به فناوری‌های نوین را نخواهند داشت. بنابراین، ایجاد یک فضای کسب‌وکار باثبات و قابل پیش‌بینی، شرط نخست تحول است.

منطقی گفت: اقدام دوم، تدوین یک استراتژی ملی شفاف، قدرتمند و مورد اجماع برای ورود به صنعت خودروی نسل جدید است. این استراتژی باید مورد حمایت همه نهادهای تصمیم‌گیر قرار گیرد و به‌ روشنی اعلام شود که کشور قصد دارد با اتکا به دانش فنی موجود، در این عرصه رقابت کند. تحقق هم‌زمان این دو شرط، می‌تواند نقطه آغاز یک «شروع مجدد قدرتمند» برای صنعت خودرو باشد.

وی می گوید: راهکار، شکل‌دهی به یک «زیست‌بوم فناورانه نوین» است. کشور از نظر نیروی انسانی، شرکت‌های دانش‌بنیان و حتی نمونه‌های اولیه موفق، ظرفیت‌های مناسبی دارد؛ اما این ظرفیت‌ها پراکنده و فاقد انسجام هستند. خودروسازان بزرگ، قطعه‌سازان پیشرو و شرکت‌های فناور باید در قالب یک اکوسیستم هم‌افزا گرد هم آیند، دانش و تجربه خود را به اشتراک بگذارند و سرمایه‌گذاری‌های مشترک انجام دهند. دانش فنی داخلی باید به «توانمندی غالب» این زیست‌بوم تبدیل شود. چنین همگرایی‌ای می‌تواند سرعت توسعه، توان نوآوری و قدرت چانه‌زنی صنعت خودرو را به‌صورت تصاعدی افزایش دهد.