کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار؛ آیا تب سوداگری در بازار خودرو فروکش کرده است؟

خبر قطعه – بررسی‌ها نشان می‌دهد با نزدیک‌تر شدن قیمت‌های کارخانه به نرخ‌های بازار، رانت ناشی از اختلاف قیمت نیز کوچک‌تر شده است. این تغییر، علاوه بر کاهش انگیزه واسطه‌گری، بر بازار خرید و فروش حواله خودرو نیز اثر گذاشته و باعث افت تقاضا برای این معاملات شده است.

کاهش شکاف قیمتی

بر اساس بررسی‌ها، میانگین اختلاف قیمت کارخانه و بازار محصولات ایران‌خودرو به حدود ۶ درصد رسیده است. این رقم در محصولات سایپا به طور میانگین ۶۵.۲ درصد برآورد می‌شود.

این در حالی است که در اردیبهشت‌ماه، میانگین فاصله قیمت محصولات ایران‌خودرو حدود ۶۵ درصد و محصولات سایپا نزدیک به ۸۵ درصد گزارش شده بود.

کاهش این فاصله، از نگاه برخی تحلیلگران، به معنای کوچک‌تر شدن رانتی است که طی سال‌های گذشته از محل قیمت‌گذاری دستوری ایجاد شده و بخش قابل توجهی از آن نصیب واسطه‌ها شده است. همزمان، آمار متقاضیان آخرین طرح فروش خودرو نیز کاهش قابل توجهی را نشان می‌دهد.

در سیزدهمین طرح فروش، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر ثبت‌نام کردند؛ رقمی که نسبت به بیش از ۶ میلیون متقاضی در دوره قبل، حدود ۷۵ درصد کاهش داشته است. این موضوع از دید برخی کارشناسان می‌تواند نشانه کاهش تقاضای غیرمصرفی باشد.

تغییر در بازار حواله

کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار، بازار خرید و فروش حواله خودرو را نیز تحت تأثیر قرار داده است. بررسی آگهی‌های منتشرشده در پلتفرم‌های خرید و فروش نشان می‌دهد قیمت حواله بسیاری از خودروها نسبت به گذشته کاهش یافته و در برخی موارد به بازه ۲۰ تا ۸۰ میلیون تومان رسیده است.

فعالان این بازار می‌گویند کاهش حاشیه سود باعث شده خرید و فروش حواله دیگر جذابیت گذشته را نداشته باشد. برای نمونه، حواله برخی خودروها مانند سورن پلاس یا رانا با قیمت‌هایی حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان آگهی شده و فروشندگان از کاهش تعداد خریداران خبر می‌دهند. در مورد تارا نیز برخی فروشندگان قیمت حواله را حدود ۵۰ میلیون تومان اعلام کرده‌اند، اما می‌گویند تقاضا محدود است.

اختلاف قیمت خودروها

جزئیات قیمت محصولات ایران‌خودرو نشان می‌دهد بیشترین اختلاف قیمت مربوط به پژو ۲۰۷ TU5P اتوماتیک است. قیمت کارخانه این خودرو حدود دو میلیارد و ۱۳۴ میلیون تومان اعلام شده، در حالی که در بازار حدود دو میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود؛ اختلافی معادل ۱۲.۴ درصد.

در مقابل، سورن پلاس XU7P کمترین فاصله قیمت را میان محصولات بررسی‌شده دارد و اختلاف قیمت آن بین کارخانه و بازار به حدود ۱.۹ درصد می‌رسد.

در محصولات سایپا نیز شاهین G همچنان یکی از خودروهایی است که بیشترین فاصله قیمت را دارد. قیمت کارخانه این خودرو حدود یک میلیارد و ۱۴۵ میلیون تومان است، اما در بازار با قیمتی نزدیک به دو میلیارد تومان معامله می‌شود. در مقابل، اطلس S کمترین اختلاف قیمت را در میان محصولات بررسی‌شده سایپا ثبت کرده است.

نگاه کارشناسان

حسن کریمی‌سنجری، کارشناس صنعت خودرو، معتقد است تفاوت میزان شکاف قیمتی میان خودروسازان به تفاوت رویکرد مدیریتی آنها بازمی‌گردد.

او می‌گوید شرکت‌های خصوصی به دلیل وابستگی مستقیم سودآوری به تولید، انگیزه بیشتری برای کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار دارند، در حالی که در شرکت‌های دولتی، این اختلاف قیمت همواره به اندازه کافی به عنوان یک مسئله مدیریتی مورد توجه قرار نگرفته است.

کریمی‌سنجری همچنین معتقد است افزایش قیمت کارخانه، اگرچه می‌تواند بخشی از رانت موجود در بازار را کاهش دهد، اما لزوماً به معنای حمایت از مصرف‌کننده نیست.

به گفته او، تا زمانی که بخش قابل توجهی از خودروهای عرضه‌شده از طریق قرعه‌کشی به دست واسطه‌ها برسد، مصرف‌کننده واقعی همچنان ناچار خواهد بود خودرو را با قیمت بازار تهیه کند.

او پیشنهاد می‌کند به جای ادامه نظام توزیع مبتنی بر رانت، سیاست‌های حمایتی از طریق ابزارهایی مانند تسهیلات کم‌بهره برای خریداران واقعی اجرا شود؛ روشی که به گفته او در بسیاری از کشورها برای حمایت از مصرف‌کنندگان مورد استفاده قرار می‌گیرد.