صورت‌های مالی شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد دو خودروساز بزرگ کشور، با وجود رشد درآمد، همچنان درگیر چرخه‌ای از زیان انباشته، هزینه‌های فزاینده و فشار بدهی هستند؛ وضعیتی که بیانگر آن است که افزایش فروش، به‌تنهایی نتوانسته بحران ساختاری صنعت خودرو را درمان کند.

بررسی عملکرد مالی ایران‌خودرو و سایپا نشان می‌دهد رشد درآمد عملیاتی، بیش از آنکه ناشی از بهبود بهره‌وری یا اصلاح ساختار تولید باشد، تحت تأثیر افزایش قیمت‌ها و رشد هزینه‌های عمومی اقتصاد رخ داده است؛ در حالی که هزینه‌های تولید، تامین مالی و بدهی همچنان با سرعتی بالا در حال افزایش‌اند.

در روزهایی که بسیاری از بازارها با التهاب، کمبود و جهش قیمت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، صنعت قطعه‌سازی ایران تصویری متفاوت از خود ارائه می‌دهد؛ صنعتی که فعالانش می‌گویند حتی در سخت‌ترین شرایط نیز اجازه نداده‌اند خط تولید متوقف شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از کارخانه‌های قطعه‌سازی در ماه‌های گذشته نه‌تنها تعطیل نشده‌اند، بلکه با حفظ نیروی انسانی و فعالیت تمام‌وقت تلاش کرده‌اند زنجیره تأمین خودروسازان از هم نپاشد. این در حالی است که همزمان، تولیدکنندگان با موجی از مشکلات اقتصادی، کمبود مواد اولیه، بی‌ثباتی مقررات و بحران نقدینگی روبه‌رو هستند.

عضو انجمن قطعه‌سازان استان تهران با اشاره به وضعیت متفاوت خودروسازان بزرگ کشور گفت: در حالی که شرایط ایران‌خودرو نسبت به سایر خودروسازان قابل‌تحمل‌تر است، سایپا با بحران جدی نقدینگی و مطالبات معوق مواجه شده؛ موضوعی که فشار سنگینی به قطعه‌سازان وارد کرده و حتی برخی شرکت‌های خصوصی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

آقای علی چنگی، با اشاره به تلاش واحدهای قطعه‌سازی برای استمرار تولید در شرایط دشوار اقتصادی اظهار کرد: قطعه‌سازان با وجود همه مشکلات موجود، تقریبا صد درصد نیروی انسانی خود را حفظ کرده‌اند و کارخانه‌ها به‌صورت فول‌تایم در حال فعالیت هستند.

عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان تهران با هشدار نسبت به تبعات توقف تولید در صنعت خودرو و قطعه‌سازی گفت: در شرایطی که هزینه‌های تولید به‌دلیل افزایش دستمزدها و جهش نرخ ارز به‌شدت بالا رفته، ادامه تولید تنها راه جلوگیری از انفجار قیمت در بازار خودرو و قطعات است.

احسان نعمت‌بخش اظهار کرد: افزایش ۶۰ درصدی دستمزدها و دو برابر شدن نرخ ارز، به‌صورت طبیعی هزینه تولید قطعات خودرو را افزایش داده است، اما اگر تولید متوقف شود، مشکلات چندین برابر خواهد شد.

هر بار که موج تازه‌ای از گرانی و تورم، بازار را در بر می‌گیرد، یک سناریوی تکراری دوباره روی صحنه می‌آید؛ برخی مسئولان پشت تریبون‌ها قرار می‌گیرند، وعده برخورد با گرانی می‌دهند و در نهایت، صنعت خودرو را به عنوان یکی از متهمان اصلی معرفی می‌کنند. مسیری که سال‌هاست به جای حل ریشه‌ای بحران‌های اقتصادی، بیشتر به یک نمایش سیاسی برای آرام‌سازی افکار عمومی شباهت پیدا کرده است.

در ظاهر، انتقاد از خودرو و قطعه‌سازی شاید برای بخشی از جامعه جذاب و حتی اقناع‌کننده باشد، اما در عمل این رویکرد نه تورم را مهار کرده، نه قدرت خرید مردم را افزایش داده و نه کمکی به اصلاح ساختار صنعت خودرو کرده است. نتیجه چنین سیاست‌هایی امروز در خطوط تولید، انبار قطعه‌سازان و وضعیت مالی زنجیره تامین به‌وضوح قابل مشاهده است.

پیرو چالش های زنجیره تامین گروه خودروسازی سایپا و موضوعات مطرح شده در جلسه اردیبهشت ماه هیات مدیره انجمن قطعه سازان خودرو کشور و با پیگیری و هماهنگی مهندس سهامیان (عضو شورای عالی استان های انجمن) تعدادی از قطعه سازان کشور با آقای پژمان فر، رئیس کمیسیون اصل۹۰ مجلس دیدار کردند.

جواد علی‌نژاد، عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان استان تهران، با انتقاد از رویکرد برخی مسئولان در قبال صنعت خودرو گفت: با افزایش تورم و گرانی کالاها، بار دیگر برخی تریبون‌ها روشن شده و صنعت خودرو به عنوان مقصر اصلی معرفی می‌شود؛ رویکردی که به گفته او سال‌هاست به یک سیاست پوپولیستی و نخ‌نما برای آرام کردن افکار عمومی تبدیل شده است.

وی اظهار کرد: این نوع برخوردها نه تنها کمکی به کنترل تورم و بهبود معیشت مردم نمی‌کند، بلکه موجب شده صنعت خودرو و قطعه‌سازی بیش از گذشته درگیر بحران‌های ساختاری شود و آثار منفی آن امروز به وضوح قابل مشاهده باشد.

دویست‌وچهل‌وچهارمین جلسه هیأت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان، روز ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ با حضور اعضای هیأت‌مدیره و جمعی از مهمانان در محل دفتر انجمن برگزار شد؛ نشستی که بخش مهمی از آن به بررسی مشکلات نقدینگی، مطالبات معوق و راهکارهای افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین اختصاص داشت.

بر اساس مصوبات این جلسه، مقرر شد تمامی پرونده‌های باز و تعیین‌تکلیف‌نشده از جمله موضوع دریافت خودرو از سایپا، تعدیل‌ها، مشکلات مربوط به ثبت فاکتورهای نقدی، دریافت نشدن چک‌های ضمانت و سایر موارد مشابه، به‌صورت متمرکز در اختیار هیأت‌مدیره قرار گرفته و به‌روزرسانی شود تا روند پیگیری آن‌ها سرعت بگیرد.

گمان می‌کردند همیشه اوضاع روی همان پاشنه می‌چرخد؛ همیشه نفت هست، ارز هست و می‌توان با درآمدهای آسان، امروز را بزک کرد. اما روز سخت که می‌رسد، کشور را شعار نجات نمی‌دهد؛ کارخانه، قطعه‌ساز، کارگر ماهر و زنجیره تولید نجات می‌دهد.

آن روز که اهل صنعت هشدار می‌دادند به داد تولید برسید، منظورشان همین روزها بود! می‌گفتند خطوط تولید را نوسازی کنید، قطعه‌ساز را زیر بار بدهی له نکنید، قیمت‌گذاری دستوری را متوقف کنید و به مدیران صنعتی اختیار بدهید. اما عده‌ای نسخه تعطیلی پیچیدند و گفتند اگر نمی‌توانید رقابت کنید، تعطیل کنید، حقوقشان را می‌دهیم. امروز که توقف تولید به تهدید واقعی کارخانه‌ها، قطعه‌سازان و کارگران تبدیل شده، همان‌ها باید پاسخ بدهند.

بهرام طیبی، عضو هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان تهران، با اشاره به شرایط دشوار زنجیره تأمین خودرو گفت: اگر در یک سال اخیر بخشی از مطالبات قطعه‌سازان پرداخت نمی‌شد، بسیاری از واحدهای تولیدی به دلیل بحران نقدینگی و تأخیر در وصول مطالبات، با خطر توقف فعالیت و حتی ورشکستگی مواجه می‌شدند.

وی با اشاره به مشکلات مالی خودروسازان اظهار کرد: قیمت‌گذاری دستوری، زیان انباشته، کمبود نقدینگی و اختلال در تأمین مواد اولیه، صنعت خودرو و قطعه‌سازی را در شرایط پیچیده‌ای قرار داده است.