قطعه‌سازان چگونه میان جنگ، بدهی و آشفتگی اقتصادی دوام آوردند؟

خبر قطعه – فعالان این صنعت می‌گویند حتی در روزهای بحرانی و شرایطی که بسیاری از کسب‌وکارها فعالیت خود را محدود کردند، خطوط تولید قطعه‌سازی همچنان فعال ماند. به گفته آنها، تنها وقفه کوتاه مربوط به تعطیلات نوروز بوده و پس از آن کارخانه‌ها بار دیگر با ظرفیت کامل به مدار تولید بازگشته‌اند.

اما پشت این تصویر از «استمرار تولید»، واقعیتی پیچیده‌تر قرار دارد؛ واقعیتی که قطعه‌سازان آن را «فرسایش خاموش تولید» توصیف می‌کنند.

بحران؛ نه از بیرون، بلکه از داخل

در حالی که طی سال‌های گذشته تحریم‌ها و تنش‌های خارجی همواره به‌عنوان مهم‌ترین عامل فشار بر صنعت خودرو معرفی می‌شد، حالا برخی فعالان صنعت قطعه‌سازی می‌گویند ریشه اصلی بحران در داخل کشور شکل گرفته است.

آنها از نبود شفافیت در تصمیمات، تغییر مداوم مقررات ارزی، رفتار غیرقابل پیش‌بینی گمرک و دشواری‌های تأمین مواد اولیه انتقاد می‌کنند؛ مسائلی که به گفته تولیدکنندگان، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از بین برده و فضای صنعت را در وضعیت بلاتکلیف نگه داشته است.

یکی از فعالان صنعت می‌گوید: «مشکل اصلی امروز تولیدکننده، نه جنگ است و نه تحریم؛ بلکه نبود ثبات در تصمیم‌گیری و ناهماهنگی دستگاه‌های داخلی است.»

ایران‌خودرو، سایپا و زنجیره‌ای از بدهی

در میان خودروسازان بزرگ، گفته می‌شود وضعیت ایران‌خودرو نسبت به سایر شرکت‌ها تا حدی باثبات‌تر است، اما سایپا همچنان با بحران شدید نقدینگی روبه‌روست؛ بحرانی که مستقیماً به زنجیره قطعه‌سازی منتقل شده است.

برخی قطعه‌سازان از حجم بالای مطالبات معوق سخن می‌گویند؛ بدهی‌هایی که به گفته آنها در مجموع به ده‌ها هزار میلیارد تومان رسیده است. در مواردی حتی یک شرکت قطعه‌سازی به تنهایی بیش از ۱۳ همت طلب ثبت‌شده از خودروسازان دارد.

ادامه این وضعیت باعث شده بخشی از صنعت قطعه‌سازی در شرایطی فعالیت کند که همزمان باید هزینه تولید، دستمزد، مواد اولیه و نقدینگی جاری را تأمین کند، بدون آنکه چشم‌انداز روشنی برای وصول مطالباتش وجود داشته باشد.

جهش قیمت مواد اولیه؛ از پتروشیمی تا فولاد

همزمان با بحران نقدینگی، بازار مواد اولیه نیز به یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های تولیدکنندگان تبدیل شده است.

فعالان صنعت می‌گویند در حالی که اتفاق خاصی در ظرفیت تولید پتروشیمی‌ها یا فولاد کشور رخ نداده، قیمت برخی مواد اولیه طی مدت کوتاهی چند برابر شده است. به گفته آنها، برخی مواد پلیمری که پیش‌تر با نرخ مشخص عرضه می‌شدند، حالا تا پنج برابر افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند.

در کنار افزایش قیمت، کاهش سهمیه مواد اولیه نیز فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد کرده است. برخی تولیدکنندگان می‌گویند سهمیه دریافتی آنها به یک‌پنجم گذشته رسیده و همین مسئله تأمین مستمر تولید را دشوار کرده است.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که بازار خودرو و قطعات یدکی هنوز با کمبود گسترده مواجه نشده؛ موضوعی که به باور فعالان صنعت، نتیجه ادامه فعالیت کارخانه‌ها و جلوگیری از توقف تولید است.

حفظ کیفیت؛ مأموریت دشوار تولیدکنندگان

با وجود فشار هزینه‌ها، قطعه‌سازان می‌گویند تلاش کرده‌اند کیفیت محصولات را حفظ کنند و از افت استاندارد جلوگیری شود.

به گفته آنها، افزایش ۶۰ درصدی هزینه دستمزد و رشد قیمت نهاده‌های تولید، فشار سنگینی بر ساختار مالی کارخانه‌ها وارد کرده، اما تولیدکنندگان تلاش کرده‌اند افزایش قیمت محصولات محدود باقی بماند تا بازار با شوک تازه‌ای مواجه نشود.

برخی فعالان این صنعت معتقدند مهم‌ترین «هنر» قطعه‌سازان در شرایط فعلی، حفظ همزمان کیفیت، تیراژ تولید و کنترل قیمت‌هاست؛ هدفی که در فضای پرابهام فعلی، روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.

صنعتی که هنوز ایستاده است

با وجود تمام این چالش‌ها، صنعت قطعه‌سازی همچنان یکی از معدود بخش‌هایی است که توانسته تولید را متوقف نکند. اما فعالان این حوزه هشدار می‌دهند ادامه این وضعیت بدون اصلاح سیاست‌های ارزی، تعیین تکلیف مطالبات و ایجاد ثبات در تصمیمات اقتصادی، ممکن است در ماه‌های آینده هزینه‌های سنگین‌تری به زنجیره تولید خودرو تحمیل کند.

آنها می‌گویند آنچه امروز صنعت را سرپا نگه داشته، نه آرامش اقتصادی، بلکه تلاش تولیدکنندگانی است که هنوز تصمیم گرفته‌اند خطوط تولید را روشن نگه دارند؛ حتی در شرایطی که افق پیش‌روی آنها بیش از هر زمان دیگری مبهم شده است.