قطعه‌سازان در تنگنای بی‌سابقه: نه پول دارند، نه ارز، نه برق!

با عبور از نیمه دوم اردیبهشت ۱۴۰۴، صنعت قطعه‌سازی ایران در مواجهه با بحرانی سه‌گانه قرار گرفته که نه‌تنها تولید را فلج کرده، بلکه زنجیره تأمین خودرو را نیز در آستانه فروپاشی قرار داده است:
کمبود نقدینگی، اختلال در تأمین ارز، و قطعی‌های بی‌برنامه انرژی.

🔻 بدهی ۱۱۰ هزار میلیاردی خودروسازان به قطعه‌سازان

براساس گزارش رسمی انجمن همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو (منتشرشده در تاریخ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴)

خودروسازان دولتی بیش از ۱۱۰ هزار میلیارد تومان به واحدهای قطعه‌سازی بدهکارند.

این بدهی انباشته، موجب فلج شدن نقدینگی صدها واحد تولیدی شده است؛ آن‌هم در شرایطی که خرید مواد اولیه – چه داخلی و چه وارداتی – تنها به‌صورت نقدی ممکن است.

🔸 آرش محبی‌نژاد، دبیر انجمن همگن: ما با بنگاه‌هایی مواجه هستیم ، که نه‌تنها سرمایه در گردش ندارند، بلکه پرداخت حقوق پرسنل هم با تاخیر انجام می شود. اگر وضعیت تسویه بدهی‌ها مشخص نشود، زنجیره قطعه‌سازی ظرف چند هفته به تعطیلی کشیده خواهد شد.

🔻 تأمین ارز: صف طولانی، بی‌پاسخ، با نرخ متغیر

در شرایطی که واردات بخشی از مواد اولیه و تجهیزات موردنیاز صنعت قطعه‌سازی اجتناب‌ناپذیر است، فرآیند تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی و سامانه‌های مرتبط (مانند سامانه نیما یا ETS) عملاً به مانعی در برابر تولید تبدیل شده است.

فعالان صنعتی گزارش داده‌اند که در صف چند هفته‌ای تخصیص ارز مانده‌اند و حتی پس از تایید اولیه، تخصیص به‌موقع انجام نمی‌شود. این در حالی است که نرخ ارز آزاد و نیمایی روزبه‌روز فاصله بیشتری گرفته است و قطعیت نداشتن در قیمت‌گذاری را دوچندان کرده است.

🔸 مدیرعامل یک واحد تولیدی قطعه در شهرک صنعتی البرز:با این سیستم، ما نه می‌توانیم قیمت بدهیم، نه قرارداد ببندیم، نه تولید کنیم. ارز هست، ولی تخصیصش زمان‌بر، کند و بی‌ثبات.

🔻 انرژی، قاتل خاموش خطوط تولید

در اردیبهشت امسال، گزارش‌های متعددی از قطعی‌های ناگهانی و بی‌برنامه برق و گاز در استان‌های صنعتی (از جمله تهران، فارس، البرز و قزوین) منتشر شده است.
این خاموشی‌ها معمولاً بدون اطلاع قبلی و در ساعات اوج کاری (۱۰ صبح تا ۴ عصر) رخ می‌دهند، که منجر به:

• خاموش شدن ناگهانی دستگاه‌ها

• توقف خط تولید

• اتلاف مواد اولیه نیم‌پخته یا آسیب‌پذیر

• خسارت فنی به ماشین‌آلات صنعتی شده است.

🔹 مدیر تولید یک شرکت قطعه‌سازی در قزوین:
قطع ناگهانی برق حین فرآیند قالب‌گیری، علاوه بر توقف کامل تولید، می‌تواند منجر به آسیب دیدن قالب یا حتی سوختن دستگاه بشود. در چنین شرایطی، عملاً امکان برنامه‌ریزی برای شیفت‌های کاری وجود ندارد.

📣 هشدار انجمن همگن: زنگ پایان تولید به صدا درآمده

انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان با انتشار بیانیه‌ای رسمی در تاریخ ۲۶ اردیبهشت، خطاب به وزارت صمت، بانک مرکزی و وزارت نیرو، هشدار داد: ادامه روند فعلی، می‌تواند ظرف یک ماه، تولید خودرو در کشور را متوقف کرده و به بیکاری گسترده در صنعت قطعه‌سازی بینجامد.

✅ پیشنهادهای عملیاتی انجمن برای نجات صنعت قطعه‌سازی:

۱. تخصیص اضطراری ارز نیمایی با اولویت صنعتی برای واردات مواد اولیه
۲. استفاده از اوراق خزانه یا تهاتر مالیاتی برای تسویه بدهی خودروسازان به قطعه‌سازان
۳. الزام شرکت‌های برق منطقه‌ای به اطلاع‌رسانی ۴۸ ساعته درباره قطعی‌های برنامه‌ریزی‌شده