پس‌لرزه‌های جنگ دوازده‌روزه بر خودروسازی و قطعه‌سازی ایران

در حالی که شعله‌های جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل در ۲۳ خرداد فروکش کرد، اما پس‌لرزه‌های آن هم چنان در صنایع کلیدی ایران احساس می‌شود. یکی از بزرگ‌ترین قربانیان این تنش ژئوپلیتیکی، زنجیره تأمین خودروسازی و قطعه‌سازی کشور است؛ صنعتی که پیش از جنگ نیز با بحران نقدینگی، بدهی‌های انباشته و سیاست‌گذاری‌های پرابهام دست‌وپنجه نرم می‌کرد، حالا در لبه پرتگاه توقف تولید ایستاده است.

🔻 از بحران به فاجعه: فشارهای مزمن قبل از جنگ

صنعت قطعه‌سازی ایران پیش از جنگ نیز با مشکلات گسترده‌ای روبه‌رو بود:

• بدهی ۵۳۰ هزار میلیارد تومانی خودروسازان به قطعه‌سازان

• عدم تعیین تکلیف ۱۳۰ هزار میلیارد تومان از این مطالبات

• فشار قیمت‌گذاری دستوری و زیان تولید در تمام زنجیره‌ها

• وابستگی بیش از ۶۰ درصدی به واردات مواد اولیه و نیمه‌ساخته‌ها
  جنگ فقط کافی بود تا این سیستم ناپایدار را دچار فروپاشی زودهنگام کند.

🔥 چه اتفاقی بعد از جنگ افتاد؟

۱. جهش ارزی و افزایش فوری قیمت تمام‌شده

نرخ ارز در کمتر از ده روز، جهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی داشت. این شوک قیمتی، هزینه تولید قطعه را به‌شدت افزایش داد، در حالی که قیمت فروش به خودروسازان همچنان ثابت مانده بود. بسیاری از قراردادها عملاً زیان‌ده شدند.

۲. توقف واردات و کمبود مواد اولیه

شرکای خارجی، به‌ویژه تأمین‌کنندگان چینی و هندی، صادرات به ایران را به دلیل ریسک جنگی و بیم تحریم‌های ثانویه متوقف کردند. در نتیجه، بسیاری از خطوط تولید قطعه با کمبود مواجه شدند یا به حالت نیمه‌تعطیل درآمدند.

۳. افت شدید نقدینگی در خودروسازان

خودروسازان که خود با بحران فروش، هزینه‌های سربار و کاهش سرمایه‌گذاری مواجه بودند، پرداخت به قطعه‌سازان را به تعویق انداختند. این موضوع، موجی از بدهی‌های دومینووار به قطعه‌سازان درجه ۲ و ۳ منتقل کرد.

۴. تعلیق طرح‌های توسعه و پلتفرم‌های جدید

بسیاری از قطعه‌سازان که برای تولید قالب‌ها و قطعات جدید سرمایه‌گذاری کرده بودند، پروژه‌ها را متوقف یا نیمه‌کاره رها کردند. ریسک سرمایه‌گذاری به شدت افزایش یافت.

🧨 آینده چه می‌شود؟ قطعه‌سازی در تقاطع بحران

در چنین شرایطی، نه‌تنها بقای تولیدکنندگان کوچک و متوسط در خطر است، بلکه کل نظام خودروسازی کشور نیز به‌دلیل وابستگی به همین زنجیره قطعه‌سازی ممکن است وارد دوران رکود جدی شود.

به گفته یکی از اعضای هیئت‌مدیره انجمن قطعه‌سازان، «اگر طی ۴۵ روز آینده تصمیم جدی برای تأمین نقدینگی و بازنگری در ساختار قراردادها گرفته نشود، موج تعطیلی واحدهای قطعه‌سازی در نیمه دوم سال حتمی است.»

🟡 راه نجات کجاست؟

• تخصیص اضطراری منابع مالی از صندوق توسعه ملی

• تغییر فوری سیاست قیمت‌گذاری دستوری

• ایجاد مشوق‌های داخلی برای تولید مواد اولیه استراتژیک

• گفت‌وگوی سه‌جانبه بین دولت، خودروساز و انجمن قطعه‌سازان برای بازنگری در ساختار قراردادها و تعهدات

جنگ دوازده‌روزه یک زنگ هشدار بود؛ برای صنعتی که سال‌ها با وعده اداره شد، اما حالا دیگر زمان برای اصلاح ساختار رو به پایان است. قطعه‌سازان امروز، آخرین خاکریز تولید ملی‌اند. بی‌توجهی به بحران آن‌ها، مساوی‌ست با فروپاشی زنجیره خودروسازی کشور.